Tarixi sınaqlardan çıxmış həqiqətdir: cinayət izsiz, cani cəzasız qalmıır. Bugünlərdə bir daha bu qızıl düsturun doğruluğuna hamılıqla şahid olduq. Bu gerçək ona görə zaman keçdikcə önəmini artırır ki, caninin cəzasız qalması ilə dünyanın nizamı pozular. 1991-ci il dekabrın 23-də səhərin alatoranında Xocalı rayonunun Meşəli kəndini oda qalamış, 28 nəfər qocanı, qadını, uşağı yataqda qətlə yetirmiş, qaçıb canını qurtarmaq istəyən 14 nəfəri ağır yaralamış, 358 nəfəri doğma ocağından didərgin salmış, sakinlərin 5,5 milyon manatlıq əmlakını talan etmiş, mənimsəmiş erməni qaniçənlərindən biri – Vaqif Xaçatryan 31 il 8 aydan sonra ələ keçib, haqqın divanına verildi. Xalqımızın Qarabağ Zəfərininn açdığı yolda Zamanın qurduğu mizan- tərəzi artıq Qarabağı insan qəssabları yuvasına çevirənlərin tarixi cinayətlərinin haqq-hesabını sormağa başlayıb. Deyildiyi kimi, Zamanın yaddaşı həmişə oyaqdır, indi isə yaddaşın zamanı gəlib.
Müsahibimiz Meşəli qətliamında qoca anasını, yaxın qohumlarını itirmiş, 33 il bu faciənin ağrıları ilə yaşamış “Qarabağa aparan yol” qəzetinin baş redaktoru, şair-publisist Əli Mahmuddur.
– Əli müəllim, separatçıların qulbeçəsi Vaqif Xaçatryanın Laçın sərhəd-buraxılış məntəqəsində Meşəli qırğınında iştirak etmiş cani kimi ələ keçməsini necə qarşıladınız və necə dəyərləndirirsiniz?
– Mən bu xəbəri Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin Vətən müharibəsində verdiyi Qələbə müjdələrinin, “Əziz Şuşa, sən azadsan!” xitabının doğurduğu sevinc və təntənələrin davamı olan bir hadisə kimi qəbul etdim. İnsanlıq sifətini itirmiş, heç bir təqsiri olmayanları vəhşicəsinə qətlə yetirmiş birisinin, gec də olsa, tələyə düşməsi bəşər övladı üçün misilsiz bir xatırlatmadır: nahaq qan yerdə qalmır.
Söhbət, ilk növbədə, narahat bir kəndin dinc sakinlərinin yalnız azərbaycanlı olduqlarına və öz dədə-baba yurdlarında yaşadıqlarına görə kütləvi terrora, qırğına, qovulmaya məruz qalmasından gedir. Əgər o kənd mənim doğmalarımın yaşadığı bir obadırsa, yatdıqları yerdə öldürülənlərdən biri isə mənim ağsaçlı anamdırsa, onda həmin cinayəti törədənlərdən birinin zərərsizləşdirilməsi hamıdan artıq məni sevindirir. Bu hadisə 33 il gözlədiyim günün gəlişi oldu. Bu o deməkdir ki, erməni cinayətləri mütləq cəzasını alacaq. Əslində, Qarabağ qələbəmiz erməni millətçi-quldurlarına verilən ən böyük cəza oldu. Lakin ayrı-ayrı canilərin də öz cəzası var və onlar ya bunu Ulu yaradan tərəfindən, ya da yerdəki haqq divanında mütləq alır.
Bu hadisənin başqa ibrətləri də var. Qarabağda separatizmin yeni dalğasını başlatmaq istəyənlər bilməlidirlər ki, 35 ildir erməni xalqını cinayətkar, haramxor, ağlını itirmiş topluma, bütünlüklə qonşu düşməninə çevirmiş avantüra bundan sonra yerindəcə cəzalandırılacaq. Erməni qaçaq-quldurları üçün bundan sonra haqq-hesabın sorulacağı bir dövr başlanıb. Artıq 33 il gözləmək lazım gəlməyəcək. Ölkəmizə, xalqımıza qarşı hər hansı bir cinayətkar addımın qarşısı dərhal alınır və alınacaq.
Bu hadisədən dünya erməniliyini himayə edib Azərbaycanın üstünə qaldıran dairələrin götürəcəyi pay da yetərlidir. Əvvəla, millətçilik zəhəri ilə yolunu azmış, sabahını görə bilməyən erməni toplumu, az-çox, anlamalıdır ki, tarix boyu onun üçün həyat mənbəyi olmuş qonşu xalqla düşmənçiliyi davam etdirməsi onun fəlakətlərini daha da artırır. Ermənipərəst qüvvələr isə qəbul etməlidir ki, müstəqil Azərbaycan dövləti artıq çoxdan sovet rəhbərlyinin əl-qolunu bağlayıb ermənilərə hədəf etdiyi məmləkət deyil. Onlar başa düşməlidirlər ki, xalqımızın Qarabağ zəfəri təkcə ermənilər üzərində qələbə deyil, həm də onların çeşidli himayədarlarının niyyətlərinin alt-üst edilməsidir.
Nəhayət, “Xaçatryan hadisəsi” elə bir vaxtda baş verdi ki, Qarabağ ermənilərinə “nəzarətsiz dəhliz” tələb edənlərin riyakar humanizmi bir daha ifşa edildi. Məlum oldu ki, Ermənistan rəhbərliyi və onlara kənardan fitva verənlər, əslində, “humanitar dəhliz” deyil, Qarabağda gizlənmiş müharibə caniləri, soyqırımı törədənlər üçün “sərbəst keçid” tələb edirlər. Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin maşınında humanitar tələbatın ödənilməsi adı altında insan qatili, silah, qaçaqmal daşınmasına təxribat və qanunsuz fəaliyyətdən başqa, nə ad vermək olar? Qarabağ Azərbaycan ərazisidirsə, humanitar yüklər ora niyə Azərbaycan ərazisindən daxil olmamalıdır? Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin Xankəndi nümayəndəliyi niyə İrəvana tabe olmalıdır?
– Qayıdaq Meşəli faciəsinə, o zaman baş verənləri necə xatırlayırsınız?
– Çox ağır zaman idi. Mən o vaxt “Şuşa” qəzetinin redaktor müavini işləyirdim. Şuşa Qarabağın dağlıq hissəsində erməni separatizminə müqavimət mərkəzi idi. Bakıdan nəinki bizə kömək yox idi, hətta əl-qolumuzu da bağlayırdılar. Ermənilər Qarabağda Azərbaycan adına hər şeyi yerləyeksan etdikləri halda, Şuşada Nelson Stepanyanın abidəsini, erməni məhəlləsini xüsusi qoruyurdular. Ermənilərin quldurluq hərəkətlərini himayə edən Arkadi Volskini canfəşanlıqla sovet parlamentinə deputat seçirdilər. Mən bunlar barədə danışıb-yazdığıma görə rəhbərlik tərəfindən arzuolunmaz adama çevrilmişdim.
Böyüdüyüm, qohum-əqrəbamın yaşadığı Meşəli kəndi də Xankəndinin erməni rəhbərliyinin düşmənçilik siyasəti nəticəsində dünyanın ən unudulmuş, atılmış bir məkanı idi. Lakin ermənilər başqa Azərbaycan məntəqələri kimi Meşəlini də hədəfə almışdılar. Tələb edirdilər ki, ev-eşiklərini atıb getsinlər. Təxminən, 4 yüz nəfərlik kənd öz qüvvəsi ilə 4 il müdafiə olundu. Nəhayət, 366-cı sovet alayının xəyanətkarlığı ilə burada yuva salmış 3 yüzədək erməni hərbçisi Xaçatryan kimi millətçi quldurlarla birlikdə kənddə qırğın törətdilər.
1991-ci ilin oktyabrında erməni quldurları Əsgəranda yolu bağlayıb soydaşlarımız yaşayan kəndləri işğal etməyə başladılar. Bakıda isə hakimiyyət davası gedirdi. Hər gün Xocalıya hücumlar edilirdi. Daşbulaqda azərbaycanlılar qovuldu, evləri yandırılıb, qarət edildi. Növbə Meşəliyə çatdı...
Xəbəri eşidib Şuşadan gizli yolla, atla kəndə yaxınlaşdım. Evlər hələ də yanırdı. Şuşadan gedən hərbi qüvvə isə meyitləri çıxarırdı, yaralıları təxliyə edirdi. Anamı elə yatdığı yerdəcə qətlə yetirmişdilər... Onlar bunu mənim erməniləri ifşa etdiyimə görə qəsdən eləmişdilər. Qonşu Badara kəndindən olan Xaçatryan məni də, ailəmizə də yaxşı tanıyırdı. Quldurlara bələdçilik edib kəndi qoruyanlara ilk atəşləri də o açmışdı...
Anamı Şuşada dəfn etdik. O zaman Meşəlidə bir jurnalistin anasının da öldürüldüyünü eşidənlər Şuşa poçtuna 5 min manatadək yas pulu göndərmişdilər. Mən o vəsaiti qəpiyinədək Şuşa şəhidləri üçün Nelson Stepanyanın abidəsinin yerində xatirə kompleksi yaratmaq üçün xüsusi fonda köçürdüm. Təəssüf ki, 5 ay sonra Şuşa da işğal olundu. Arzu edirəm ki, həmin yerdə bizim günlərdə Qarabağda törədilmiş soyqırımları qurbanlarının xatirəsinə abidə ucaldılsın.
– Siz uzun illər Şuşada yaşayıb-fəaliyyət göstərmiş, erməniləri yaxşı tanıyan və onların da kimliyinə bələd olduqları bir ziyalı, söz adamı kimi Xankəndinin yenidən qızışdırılan millətçi-separatçılarına nə deyərdiniz?
– Deyiləsi sözü biz ermənilərə münaqişədən əvvəl də çox söyləmişdik. Demişdik ki, dinc oturun, dava salsanız, bir bizə dəyəndə, iki də sizin başınıza enəcək. Belə də oldu. Nə qazandılar: hamılıqla düşmənçilik, ölüm, fəlakət... Əlləri günahsız qanlara batdı. Düşmənçilik edənlərin öz anaları da ağlar qaldı. Qonşuluqda əl-ələ verib müstəqil dövlətlər kimi inkişaf etmək əvəzinə, Qarabağı cəhənnəmə çevirib ortasında oturdular. Olan-qalanlarını mənasız müharibəyə sərf etdilər. Qarət malı yeməklə öyündülər.
Azərbaycan isə bu xəyanətin qarşılığında ulu öndər Heydər Əliyevin ətrafında sıx birləşdi, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında güc topladı. Ordumuz dəmir yumruq kimi erməni quldur dəstələrinin başına endi, onları qovub Qarabağı azad etdi. Lakin düşdüyü vəziyyətdə onlara verilən nicatdan istifadə etməyən erməni başbilənləri düşmənçiliyi yeni rəzil formalarda davam etdirirlər. Bunun sonu yoxdur. Nə qədər Xankəndiyə çirkli mələfələrin altında gizlənib, Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin maşınına sığınıb gedib-gələcəklər.
Ermənilərin xilas yolu 35 illik səhv yoldan dönmələrindədir. Bunun üçün onların başbilənləri müharibə canilərini gizlətməkdən, müdafiə etməkdən əl çəkməlidirlər. Qarabağ erməniləri yaşadıqları ölkənin qanunlarına tabe olmalıdırlar. Caniləri onsuz da ölkəmizin hüquq-mühafizə qurumları aşkar edib cəzalandıracaq. Dinc, təqsirsiz ermənilərin isə konstitusiya hüququ necə lazımdırsa, qorunacaq. Bunu Azərbaycan rəhbərlyi, Prezident İlham Əliyev bütün dünyaya mötəbər şəkildə bəyan edib. Ağılsız baş isə toxmaq yeyər,– deyib babalarımız.
Söhbəti hazırladı:
Tahir AYDINOĞLU,
“Xalq qəzeti”