Asiya nəhəngi respublikamızın dördüncü ən böyük iqtisadi tərəfdaşıdır
Çin Xalq Respublikasının ölkəmizdəki səfiri Quo Min mediaya müsahibəsində ölkəsinin Azərbaycanda həyata keçirilən “yaşıl” islahatlara göstərdiyi səylərə diqqət yetirərək bərpaolunan enerji istehsalı layihələrində iştirak edən ilk dövlətlərdən biri olduqlarını bildirib. O, Çin şirkətləri tərəfindən respublikamızda reallaşdırılan irimiqyaslı yeni enerji layihələrinin ilk partiyasına 230 MVt gücündə fotoelektrik və 240 MVt gücündə külək elektrik stansiyalarının daxil olduğunu vurğulayıb.
Qeyd edək ki, adıçəkilən önəmli layihələrdən olan fotoelektrik stansiyasının tikintisi cəmi altı aydır ki, davam edir və tezliklə bu infrastruktur 5,5 kvadratkilometrlik bir ərazinin enerji təminatını ödəyəcək. Yaxın gələcəkdə həmin stansiyanın enerji şəbəkəsinə qoşulması da gözlənilir ki, bu da Azərbaycanın enerji strukturunun transformasiyasında müsbət rol oynayacaq.
Quo Minin sözlərinə görə, bu gün bir çox Çin şirkəti təmiz enerji sahəsində investisiya layihələrini fəal şəkildə təşviq edir ki, bu da Azərbaycana birbaşa investisiyalar və qabaqcıl texnologiyalar gətirməklə yanaşı, məşğulluğun artırılmasını və sənayenin inkişafını sürətləndirir. Bununla yanaşı, hazırda respublikamızda yeni enerji mənbələrindən yararlanan daha çox Çin, eləcə də digər xarici ölkə avtomobillərinin yerli sakinlər tərəfindən məmnunluqla istifadə edilməsi müşahidə olunur. Bütün bunlar isə nəzərə alınaraq Çin Azərbaycanla əməkdaşlığı davam etdirməyə, “yaşıl enerji” və elektrik enerjisi sahələrində qarşılıqlı fəaliyyət potensialını araşdırmağa daim maraq göstərir.
Səfirin sözlərinə görə, ölkəsi gələcəkdə də Azərbaycanla “yaşıl enerji”nin inkişafı, enerjinin saxlanması və bu sahədə yükün azaldılması, enerjinin ötürülməsi və çevrilməsi, enerjiyə qənaət və emissiyaların aşağı salınması, yeni enerji daşıyıcılarının populyarlaşdırılması, yardımçı obyektlərin tikintisi və digər sahələrdə sıx əməkdaşlıq etmək niyyətindədir. Məqsəd isə daha çox layihələrin həyata keçirilməsini asanlaşdırmaq və “Bir kəmər, bir yol”un Çin–Azərbaycan birgə tikintisinə yeni təkan verməkdir.
Onu da deyək ki, hazırda Çin şirkətləri Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının bərpasında da fəal iştirak edirlər. Bu müəssisələr işğaldan azad edilən ərazilərimizdə yerli “yaşıl iqtisadiyyat”ın inkişafını daha da sürətləndirmək məqsədilə fotovoltaik elektrik stansiyalarının investisiya və tikinti layihələrini səylə təşviq edirlər.
Vətən müharibəsindən ötən müddətdə Çin şirkətləri tərəfindən erməni faşizminin dağıdıb xarabalığa çevirdiyi yaşayış sahələrində dərin araşdırmalar aparılaraq “ağıllı kənd”lər və hava limanları üçün sınaq avadanlıqlarının tədarükü kimi layihələr reallaşdırılıb. Eyni zamanda, Qarabağda “yaşıl iqtisadiyyat”ın inkişafının gerçəkləşdirməsi üçün fotovoltaik elektrik stansiyalarının investisiya və tikinti layihələrini fəal şəkildə təşviqi diqqət mərkəzində saxlanılıb.
Çin hökuməti “Bir kəmər, bir yol”un birgə tikintisini Orta Dəhliz konsepsiyasına uyğun həyata keçirməyə də xüsusi həssaslıqla yanaşır. Dost ölkə bunun üçün həmin birgə layihə çərçivəsində Azərbaycanla nəqliyyat əməkdaşlığını dərinləşdirməyə və iki ölkənin müvafiq idarə və müəssisələri arasında sənaye mübadiləsini təşviq etməyə böyük önəm verir.
Çin gömrük rəsmiləşdirilməsinin və malların həddən artıq yüklənməsinin səmərəliliyinin artırılması yollarını, həmçinin tranzit daşımaları prosedurlarının sadələşdirilməsi və unifikasiyası, logistika və nəqliyyatın informasiyalaşdırılması, nəqliyyat xərclərinin azaldılması, Çin–Avropa qatarlarının istismar sabitliyinin artırılması ilə bağlı müxtəlif məsələlərin araşdırılmasını da daim diqqət mərkəzində saxlayır.
Çin bu gün Avropa ilə Asiyanı birləşdirən Orta Dəhlizin əlverişli coğrafi mövqeyinə böyük əhəmiyyət verir və infrastrukturun regional əlaqələrin gücləndirilməsində, regional iqtisadi inkişafın təşviqində, qlobal sənaye və logistika zəncirlərinin sabitliyinin təmin edilməsində önəmini yüksək dəyərləndirir. Çünki yuxarıda vurğulandığı kimi, “Bir kəmər, bir yol”un birgə layihəsi Orta Dəhliz konsepsiyasına tam uyğundur. Nəqliyyat kommunikasiyaları sahəsində Çin və “Bir kəmər, bir yol” boyunca yerləşən ölkələrin, o cümlədən, Azərbaycanın ümumi maraqları da var. Ümumiyyətlə, dost ölkə Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi–Orta Dəhliz boyunca əlaqələrin sürətləndirilməsi, infrastrukturun və xidmətlərin müasirləşdirilməsinə hər zaman xüsusi həssaslıqla yanaşır.
Hazırda iki ölkə arasında münasibətlər yeni inkişaf mərhələsindədir. Çin Azərbaycanla strateji qarşılıqlı etimadı dərinləşdirmək, siyasət sinerjisini artırmaq və Azərbaycan–Çin Hökumətlərarası Ticarət-İqtisadi Əməkdaşlıq Komissiyası kimi əməkdaşlıq mexanizmlərindən səmərəli istifadə etmək kimi məsələyə prioritet istiqamət olaraq dəyər verir.
Məhz bütün bunların nəticəsidir ki, cari ilin 7 ayında respublikamızın Çin ilə ikitərəfli ticarət dövriyyəsi əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 41,1 faiz artaraq, 1,62 milyard ABŞ dolları təşkil edib. Elə bu göstəriciyə əsaslanılaraq dost ölkə respublikamızın dördüncü ən böyük ticarət tərəfdaşı kimi qeydə alınıb.
Hazırda Çinin Azərbaycana əsas ixracı yüksək texnologiyalı məhsullar, o cümlədən mexaniki qurğular, elektron avadanlıqlar və avtomobillərdir. Onların ixrac payı 50 faizi ötür.
Onu da qeyd edək ki, sadalanan göstəricilərin daha da yüksək rəqəmlərlə ifadə olunması üçün Çin Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi boyunca əlaqəni sürətləndirmək, infrastruktur və xidmətləri təkmilləşdirmək, Çin–Avropa dəmir yolu yükdaşımalarının həcmini artırmaq və regional, habelə beynəlxalq təchizat zəncirləri qarşısında maneələri aradan qaldırmaq kimi mühüm vəzifələri uğurla həyata keçirir. Çin tərəfi, həmçinin, mədəni və humanitar əlaqələri gücləndirmək, iki ölkənin biznes, akademik və qeyri-hökumət sektorları arasında əlaqələri təşviq etmək, ikitərəfli əməkdaşlığı dərinləşdirmək istiqamətində layihələr hazırlayır.
Vəkil HÜSEYNOV,
iqtisadçı-ekspert
Azərbaycan tərəfi də, şübhəsiz ki, öz növbəsində yerli infrastrukturu inkişaf etdirmək üçün bu sahəyə geniş həcmdə investisiya qoyur, qonşularla bağlantı körpülərinin qurulmasını diqqətdə saxlayır. Bununla da “Bir kəmər, bir yol” layihəsi ilə bağlı ölkədaxili infrastruktur sistemini yüksək səviyyədə gerçəkləşdirir. Bu fikrin təsdiqi olaraq qeyd edək ki, hazırda Yeni Bakı Ticarət Limanı genişləndirilir. Çünki bununla Şərqdən-Qərbə daşınan yüklərin həcminin artacağı təqdirdə yükaşırma problemlərinin qarşısı alınır. Başqa sözlə, Azərbaycanın mövcud ticarət infrastrukturu bir neçə il əvvəl fəaliyyətə başlayanda onun yükaşırma qabiliyyəti 15 milyon ton idi.
Bu gün isə sözügedən limanın imkanlarını 25 milyon tona qədər çatdırmaq qarşıya mühüm vəzifə kimi qoyulur. Bundan başqa, Xəzər dənizində daha çox gəmi tikintisi diqqətdə saxlanılır. İndi gəmiqayırma zavodunun ildə 20-dək gəmi inşa edəcəyi planlaşdırılır. Bu, həm Azərbaycanda, həm də Xəzər dənizində yükdaşımaya tələbat artması ilə bağlıdır. Ümumiyyətlə, hazırda Azərbaycan Xəzəryanı dövlətlər arasında Xəzər dənizində ən böyük ticarət donanmasına sahibdir. Bu, ölkəmizin daha çox yük daşımaq imkanından xəbər verir.
Ticarət sahəsinə gəldikdə isə, deyə bilərəm ki, dost ölkədə İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən yaradılan Azərbaycan Ticarət Evi “Made in Azerbaijan” brendinin Çin bazarında daha çox tanıdılmasına, Azərbaycan məhsullarının ixracının təşviqi və genişləndirilməsinə dəstək göstərir, bu sahədə əlaqələndirməni uğurla həyata keçirir. İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov həmin Ticarət Evinin açılışında vurğuladığı kimi, dost ölkədə sayca 4-cü ticarət evi fəaliyyətə başlayır ki, bu da ölkələrimiz arasında iqtisadi-ticari mübadilə üçün dinamik platforma rolunu oynayır.
Vaqif BAYRAMOV
XQ