Maliyyə Nazirliyinin yaydığı məlumata əsasən, ölkəmizin birbaşa xarici dövlət borcunun səviyyəsi ilin əvvəli ilə müqayisədə 13,5 milyon ABŞ dolları həcmində azalaraq aprelin 1-nə 6 milyard 679,7 milyon ABŞ dolları təşkil edib.
Daxili dövlət borcalmasının həcminin artırılması, dövlət qiymətli kağızlar bazarının inkişafının dəstəklənməsi, dövlət borcunun orta və uzunmüddətli gəlirlik əyrisinin formalaşdırılması və “Azərbaycan Respublikasında dövlət borcunun idarə edilməsinə dair orta və uzun müddət üçün Strategiya”sına uyğun olaraq xarici borcun daxili borcla əvəzlənməsi istiqamətində məqsədyönlü borclanma siyasətinin həyata keçirilməsi nəticəsində 2022-ci ilin sonu ilə müqayisədə birbaşa daxili dövlət borcunun səviyyəsi mütləq ifadədə 180,5 milyon manat məbləğində artmaqla aprelin 1-nə 4 milyard 368,7 milyon manat təşkil edib.
Göründüyü kimi, Azərbaycan xarici dövlət borcu sahəsində davamlı şəkildə müsbət göstəricilər əldə edir. Bu, vurğulandığı kimi, xarici dövlət borcunun daxili dövlət borcu ilə əvəzlənməsinin, dövlət borcunun idarəsi üzrə strategiyanın uğurla gerçəkləşdirilməsinin nəticəsidir.
Xatırladaq ki, ötən il xarici borcun əhəmiyyətli şəkildə azaldılması və daxili borc bazarının inkişaf etdirilməsi ilə diqqət çəkib. Bu məsələdə yuxarıda xatırlatdığımız “Azərbaycan Respublikasında dövlət borcunun idarə edilməsinə dair orta və uzun müddət üçün Strategiya” sənədi əhəmiyyətli rol oynayıb.
Həmin strategiyada qeyd olunan strateji məqsədlər üzrə müəyyənləşdirilən hədəflərə nail olunub, həm ortamüddətli, həm də uzunmüddətli dövrdə dövlət büdcəsinin maliyyə ehtiyacları nəzərə alınmaqla dövlət borcunun dayanıqlılığı gerçəkləşdirilib. 2018-2025-ci illər üzrə ümumi dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinin yuxarı həddinin 30 faizdən çox olmaması və 2025-ci ilədək 20 faizdən aşağı salınması qarşıya mühüm vəzifə kimi qoyulub.
Növbəti strateji məqsəd kimi daxili borcalmanın artırılmasına üstünlük verilməklə, xarici borcalmanın tədricən azaldılması hesabına məzənnə riskinin aşağı salınması, faiz dərəcələrinin artım riskinin qarşısının alınması məqsədilə dəyişkən faizli borcların sabit faizli borclarla əvəzlənməsi nəzərdə tutulur. Yuxarıda adıçəkilən strategiyanın təsdiqləndiyi 2018-ci il iyulun 1-dən etibarən ümumi dövlət borc portfelində xarici valyutada olan borcun payı 94 faizdən 20 faiz bəndi azaldılaraq cari ilin əvvəlinə 74 faiz təşkil edib, müvafiq olaraq daxili valyutada olan borcun payı isə 6 faizdən 26 faizə qədər yüksəlib.
Sonda mühüm bir məqamı da qeyd edək. Bloomberg agentliyinin yaydığı məlumata əsasən, Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) bu günlərdə xəbərdarlıq edib ki, qlobal dövlət borcu görünməmiş səviyyələrə çatmaq üzrədir. BVF-nin maliyyə məsələləri departamentinin rəhbəri Vitor Qaspar jurnalistlərə müsahibəsində Çin və ABŞ-ın qarşıdakı beş il ərzində gözlənilən borc artımına görə, məsuliyyət daşıdığını bildirib.
V.Qaspar BVF-nin “Fiskal Monitor” hesabatının qısa şərhini də verib: “2023-cü ildə dövlət borcunun pandemiyadan əvvəl gözləniləndən daha yüksək olduğu bir vəziyyətdəyik”. O əlavə edib ki, Birləşmiş Ştatlarda iqtisadi məhsulun faizi kimi dövlət borcunun - borcun ÜDM-ə nisbətinin - 2027-ci ilə qədər pandemiya dövründəki pik həddini keçəcəyi gözlənilir. Bu arada, Çinin borcunun ÜDM-ə nisbətinin hər il artacağı ehtimal olunur. BVF-nin məlumatına görə, Pekinin borc yükünün 2028-ci ilə qədər pandemiyadan əvvəlki səviyyədən iki dəfə çox olacağı proqnozlaşdırılır.
Vəkil HÜSEYNOV,
iqtisadçı-ekspert
“Fitch Ratings” beynəlxalq agentliyi Azərbaycanın xarici valyutada uzunmüddətli emitent defolt reytinqini (EDR) müsbət proqnozla “BB+” səviyyəsində təsdiqləyib. Reytinq ölkəmizin çox güclü xarici balansı, müvafiq ölkələr qrupunda ən aşağı dövlət borcu və suveren fond aktivlərindən maliyyələşmə çevikliyi ilə dəstəklənib.
Beynəlxalq agentliyin məlumatına əsasən Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 2022-ci ildə 5,9 milyard ABŞ dolları artaraq, 58 milyard dollara çatıb. “Fitch Ratings” Azərbaycanın suveren aktivlər üzrə xalis mövqeyinin 2023-2024-cü illərdə 10,9 faiz bənd artaraq, ÜDM-in 68,7 faizinə çatacağını proqnozlaşdırıb ki, bu da reytinq qrupunda ən yüksək göstərici hesab edilib.
Azərbaycanın xarici dövlət borcu keçən ilin əvvəlində ümumi daxili məhsulun 17 faizini təşkil edirdisə, ilin yekunlarına görə bu, 9,5 faizədək azalıb. Bu azalma dövlətin beynəlxalq maliyyə institutlarından asılılığının minimuma enməsinə səbəb olub. Xarici dövlət borcu Maliyyə Nazirliyinin dövlət istiqraz emissiyası vasitəsilə azaldılıb. Son bir ildə dövlət istiqrazlarının həcmi 1,87 dəfə, yəni 1 milyard 184 milyon manat artıb. 2021-ci ildə Maliyyə Nazirliyi 1 milyard 356 milyon manat həcmində istiqraz emissiya edib. Ötən il isə bu emissiyanın həcmi 2 milyard 540 milyon manat olub. Bunun vasitəsilə xarici dövlət borcu son 1 ildə 13 faiz azalaraq 8,1 milyard dollardan, 7,1 milyard dollaradək enib.
Qeyd edim ki, istiqraz bazarı Azərbaycanda son illər inkişaf etməkdədir və dövlətin bazarı stimullaşdırmaq üçün atdığı son addımlar əhalinin vəsaitlərini bu yöndə investisiya etməsinə imkan yaradacaq. Xarici dövlət borcunun Maliyyə Nazirliyinin istiqrazları vasitəsilə azaldılması dövlət istiqrazları bazarına müsbət təsir edib. Həmçinin fevralın 1-dən fiziki şəxslərin bank depozitlərinin faiz gəlirlərinin vergiyə cəlb olunması əmanətçiləri bu bazara yatırım etməyə həvəsləndirəcək. Çünki dövlət istiqrazlarının faiz gəlirləri vergidən azaddır. Bank əmanətinə alternativ maliyyə aləti olan istiqrazların bir çox üstün konturları da var. Bank əmanətini vaxtından əvvəl götürdüyünüz zaman yığılmış faizlər əmanətçiyə verilmir, lakin dövlət istiqrazlarına vəsaitini yerləşdirən əmanətçilər pullarını istədikləri vaxt yığılmış vəsaitlə birlikdə geri götürə bilirlər.
Vaqif BAYRAMOV, “Xalq qəzeti”