“Moskvaya qarşı açıq diplomatik demarşı özünə rəva bilən İrəvan artıq Rusiya üçün ciddi dəyər kəsb eləmir. Əksinə, diplomatik cəhətdən riskli və beynəlxalq hüquqa zidd hərəkətləri ilə, sadəcə, özünün siyasi qəbrini qazır”.
Bu fikirlər tanınmış siyasi ekspert Aleksey Naumova məxsusdur.
Hayastan rəhbərliyi son vaxtlar Rusiya Federasiyasının ünvanına səsləndirdiyi təxribatçı açıqlamaları ilə, şübhəsiz, Kremlin səbrini sınağa çəkməkdədir. Ermənistan rəsmilərinin, eləcə də siyasi ekspertlərinin Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) və Roma Statusu, NATO-nun hərbi təlimləri və Avropa İttifaqının (Aİ) mülki missiyası ilə bağlı Rusiyaya yönəlik əvvəlcə kəskin, daha sonra “köpü bir qədər alınmış” bəyanat və müraciətləri onsuz da neqativ çalara boyanmış Moskva-İrəvan arasındakı münasibətlərin dinamikasını dərin siyasi böhranla daha da gərginləşdirir, onu yeni strateji məzmunla doldurur. Bu barədə “Caliber.Az” saytına danışan Beynəlxalq İşlər üzrə Rusiya Şurasının aparıcı eksperti Aleksey Naumov qeyd edir ki, Rusiya və Ermənistanın müttəfiqlik münasibətlərinin böhran həddinə çatdığı indiki dönəmdə Moskva ilə Bakının qarşılıqlı əlaqələri yalnız möhkəmlənir.
KTMT missiyası bölgəyə gələrsə...
Bakı ilə Moskva arasında bir çox sahələrdə əməkdaşlıqla bağlı, xüsusilə regional və transmilli layihələrin icrası məsələsində fikir ayrılığı yoxdur. Buna misal olaraq, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizini göstərmək olar. Qarabağ münaqişəsinin son nizamlanma mərhələsində ən müxtəlif bəhanələrlə sülh prosesini ləngidən Ermənistan öz təqsiri ucbatından bu kimi layihələrdən kənarda qalır və İrəvan iqtisadi dividend qazanmaq əvəzinə, özünün siyasi gələcəyini məhv etməklə məşğuldur. Məhz bu səbəbdən İrəvan yaxın və ya uzaq perspektivdə Rusiyanın imtiyazlı müttəfiqi kimi qeyri-rəsmi statusunu da itirmiş olacaq. Bunu Ermənistanı gözləyən qaçılmaz aqibət kimi şərh edən A.Naumovun sözlərinə görə, KTMT-nın sülhməramlı missiyasının Ermənistan-Azərbaycan sərhədində yerləşdirilməsini mümkün variant saymaq olar. Və belə bir qərarın qəbul edilməsi zamanı təşkilatın üzvü olan digər ölkələrin mövqeyi nəzərə alınacaq, İrəvanın ehtimal edilən etirazı isə heç bir rol oynamayacaq. Əlbəttə ki, Hayastan rəhbərliyi KTMT-nin sülhməramlı hərbi kontingentini sərhədində görmək istəmir, çünki bu halda missiya regionda sülhü arzulamayan, özlərinin çirkin maraqlarını güdən Ermənistanın revanşist-destruktiv dəstələrinin, “DQR”-ın “özünümüdafiə qüvvələrinin” pozuculuq fəaliyyətini qeydə ala biləcək. Axı, hər şeydən göründüyü kimi, haylar hərbi təxribatlardan imtina etmək barədə düşünmürlər. Bu düşüncənin, belə zəhərli zehniyyətin sahibi olan erməni-daşnak “elitası” üçün barışıq və Qarabağın erməni icmasının sakinlərinin Azərbaycana reinteqrasiyası sərfəli deyil. Cənubi Qafqazda və MDB məkanında özünütəcrid vəziyyətində qalan Ermənistanın yeni hami axtarışları isə vaxt itkisindən qeyri heç nə deyil.
Haylara verilən möhlət daralır
Ermənilərin aprelin 11-də Gorusun Dığ kəndində əvvəlcədən planlayıb həyata keçirdikləri silahlı təxribatına bənzər hadisələrin yaxın gələcəkdə baş verməyəcəyi ehtimalı çox azdır. Amma hayların istər şərti sərhəd zolağında, istərsə də Qarabağ iqtisadi zonamızda bundan sonra davam etdirəcəkləri təxribatların, pozuculuq fəaliyyətinin qarşısı, Dığda olduğu kimi, Azərbaycan Ordusu tərəfindən ən qəti şəkildə və bütün mümkün üsullardan istifadə olunmaqla alınacaq. Bu məqamda Ermənistanın başbilənləri unutmasınlar ki, Azərbaycan öz ərazisinin bütövlüyünü tam təmin edənə qədər bu mübarizə səngiməyəcək. Hələlik hayların Azərbaycan və Rusiyanın birgə xeyir-duası ilə əldə etdikləri “müvəqqəti nəfəslik” iki il yeddi aydan sonra bağlanacaq. Əgər İrəvan bu müddət tükənəndən sonra beynəlxalq münasibətlərin sülhməramlı subyekti və iştirakçısı olduğunu sübuta yetirməsə, rəsmi Bakı daha onun nazı ilə oynamayacaq. 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli Bəyanatla müəyyən edilən müddətin “əqrəbləri” daralmağa doğru hərlənir. Yəqin İrəvan bunun fərqindədir və onun reallıqla barışması, üzünü okeanın o tayındakı psevdohimayədarlarına deyil, Azərbaycana və Türkiyəyə sarı çevirməsi üçün vaxtı və imkanı hələ tükənməyib. Son üç ildə özünə müttəfiq, arxa-dayaq bildiyi şərqli-qərbli dayılarından yağlı vədlərdən başqa heç nə görməyən, eşitməyən Paşinyan iqtidarı bu gün nəinki dövləti və cəmiyyəti idarəetmə rıçaqlarını, hətta dövlətçiliyini, suverenitetini onların ayaqları altına sərib.
2023 – Paşinyan üçün son şans
Daxildə dalana dirənmiş, xaricdə dəstəksiz qalmış baş nazir Paşinyan üçün 2023-cü il, bəlkə də hakimiyyətdə olduğu müddət ərzində, ən həlledici mərhələ olacaq. Onun ölkəsini nəzarət altında saxlamağı və özünün siyasi kursunu davam etdirməyı bacaracağını məhz bu il görəcəyik. Əgər o, sələfləri ilə müqayisədə, doğrudan da, ölkəsinin gələcəyi barədə düşünürsə, onda Azərbaycanla sülh sazişini imzalamağa tələsməlidir. İlin əvvəlində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev yeni sülh təşəbbüslərinin danışıqlar masası üzərinə qoyulduğunu İrəvanın diqqətinə çatdırıb. İndi Paşinyan hökuməti həmin təşəbbüslərin heç də sonsuzluğa qədər o masanın üzərində qalmayacağını anlamalı və bunu onlara verilən son şans kimi dəyərləndirməlidir.
Hayastan baş nazirinin iki seçim variantı qalıb: ya qətiyyət nümayiş etdirib Azərbaycanla sülhə gəlməli, ya da daşnakların, lobbiçilərin, erməni diasporunun təzyiqlərindən və qisasından qorxub istefaya getməlidir. İkinci variantda onun kürsüsünə yiyələnəcək yeni baş nazir üçün miras kimi qəbul edəcəyi və indikindən daha çeşidli problemlərin öhdəsindən necə gəlməli sualına cavab tapması çətin olacaq. O zaman xələfinin aqibətinə heç Nikol Paşinyanın özü də qibtə etməyəcək. Hayların bu acı həqiqəti, başlarının üstünü kəsdirmiş reallığı qəbul etməkdən savayı çarələri yoxdur. Reallıqla barışıb, üzlərinə dirənən həqiqəti nə qədər tez qəbul etsələr, itirdiklərinin sayını bir o qədər azalda bilərlər. Onların qazancı isə Bakının xoşməramlı rəftarı və təqsirlərinin qalan qismini bağışlaması olacaq...
Rasim MUSABƏYOV,
politoloq
Moskva ilə İrəvan araslndakı mövcud gərginlik Nikol Paşinyan hakimiyyəti ilə Putin hökuməti arasındadır. Kreml artıq Paşinyana etimad etmir, onu da gözəl alnayır ki, o, hakimiyyətə gələnədək MDB, KTMT və Avrasiya İttifaqına qarşı çıxışlar edirdi. Rusiyanın İrəvandakı səfirliyinin qarşısında Putinin, Moskvanın əleyhinə təhqiramiz şüarlar səsləndirirdi. Düzdür, baş nazir olandan sonra Rusiyaya loyallıq göstərirdi, amma Qərbə meyili olduğunu da gizlətmirdi. İrəvan gözləyirdi ki, Moskva Qarabağda onun əvəzinə Azərbaycanla vuruşacaq, Türkiyəyə qarşı çıxacaq, fəqət, bu baş vermədi. Çünki, artıq Türkiyə də, Azərbaycan da güclənmişdi. Axı, Kreml Ermənistanın beynəlxalq hüquqa zidd, cılız maraqlarını, işğalı qəbul etmədi. Üzbəüz döyüşdə isə darmadağın oldu. Nəticədə Ermənistan cəmiyyətində Rusiyaya olan əvvəlki münasibət korlandı.
Ortalıqdakı reallıq ondan ibarətdir ki, bu gün Rusiyada yaşayan ermənilərin sayı Ermənistandakı hayların sayından az deyil. Təbii ki, bu, İrəvanı Moskvaya bağlayan amildir. Keçən il Rusiyadan Ermənistana üç milyard yarım dollar pul köçürülüb. Bu məbləğ az qala Ermənistanın büdcəsinə bərabərdir və daxili məhsulun iyirmi beş faizini təşkil edir. Bu vəsait olmadan Ermənistan yaşaya bilməz. Qazın min kubmetrini 120 dollara alır, amma Avropada bu qiymət 500-600 dollardan yuxarıdır. Ermənistanın işıq, qaz xətləri, dəmir yolu rabitəsi Rusiya ilə bağlıdır. Bu ölkədə Rusiyanın hərbi bazası var, sərhədlərini rusiyalı sərhədçilər qoruyur. Bütün bunları kənara qatmaq qeyri-mümkündür. Dövlət olaraq Ermənistanın Rusiyanın girovluğundan qurtulması mümkün deyil. Hesab edirəm ki, İrəvan-Moskva münasibətlərinin bu sınaqdan çıxmaq ehtimalı azdır.
İmran BƏDİRXANLI, “Xalq qəzeti”