“Azərbaycan‒2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər”ə əsaslanan “2022‒2026-cı illərdə social-iqtisadi inkişaf Strategiyası”nda nəzərdə tutulan layihələrin reallaşması ilə qarşıdakı 3 ildə ölkə iqtisadiyyatında mühüm uğurlar əldə ediləcəyi, iqtisadi artımın tamamilə yeni keyfiyyət amilləri bazasında formalaşacağı, xüsusilə məşğulluğun dayanıqlığının daha da güclənəcəyi proqnozlaşdırılır.
Ekspertlər həmin müddətdə özəl sektorun, o cümlədən mikro, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafının yeni və daha səmərəli stimullar hesabına sürətlənəcəyini, özəl və xarici investorların respublika iqtisadiyyatında fəallığının artacağını, qeyri-xammal ixracının genişlənəcəyini bildirirlər. Qeyri-neft-qaz sektoruna, xüsusilə ərzaq təhlükəsizliyinin daha da gücləndirilməsini reallaşdıran, ixrac potensialının artırılmasına, kənd yerlərində rifahın yüksəlməsinə töhfə verən rəqabətqabiliyyətli aqrar istehsal və emalı sənayesinə dövlət dəstəyi və investisiyalar cəlb olunacağı, innovasiyalar, habelə dövlət‒özəl tərəfdaşlığı ilə bu sahədə resurs və xidmət təminatının möhkəmlənəcəyinə də əminlik ifadə olunur.
Qeyd edək ki, son illərdə aparılan məqsədyönlü siyasət nəticəsində qeyri-neft sektorunda özəl bölmənin payı əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Özəl sektorda inkişafın əsas aparıcı qüvvəsi qeyri–neft–qaz özəl investisiyaları olub. İqtisadiyyatda kiçik və orta biznesin dominantlığı xeyli yüksəlib. Xüsusilə dövlət investisiyaları hesabına yaradılan müasir iqtisadi infrastruktur kiçik və orta sahibkarlığın inkişafını dəstəkləyib.
Dövlətimizin başçısının həyata keçirdiyi uğurlu siyasətin nəticəsində 2022-ci ildə iqtisadi artım 4,6 faiz təşkil edib, xüsusilə qeyri-neft-qaz sektoru 9,1 faiz artıb. Bu dövrdə qeyri-neft-qaz sektoruna qoyulan vəsaitin həcminin 14 faiz artması, əsas kapitala yatırılan investisiyaların 70 faizinin bu sahəyə yönəldilməsi respublikada sahibkarlığın inkişafının real göstəricisidir. Özəl sektorun iqtisadiyyatın aparıcı qüvvəsinə çevrilməsi, sahibkarlığın ümumi daxili məhsulda payının 81 faizə, məşğulluqda payının isə 77 faizə çatması da gerçəkləşdirilən islahatların məntiqi nəticəsidir.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən biznes subyektlərinin 99,7 faizini kiçik və orta biznes (KOB) subyektləri təşkil edir. Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi özünün hədəf seqmentləri olan startap, mikro, kiçik və orta sahibkarlıq üzrə biznesin yaradılmasından başlayaraq fəaliyyətinin bütün mərhələlərində müxtəlif vasitələrlə onlara dəstək göstərməklə dövlət qurumları ilə KOB subyektləri arasında körpü rolunu oynayır.
KOB subyektlərinin yeni bölgüsü meyarlarının tətbiq edildiyi, eləcə də Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyinin fəaliyyətə başladığı 2018-ci ildən ötən 4 il ərzində kiçik və orta biznes subyektlərinin sayı 45 faiz artaraq 356 minə yaxınlaşıb. Bu dövr ərzində həmin qurumların qeyri-neft ÜDM-də payı 23,5 faizdən 26,6 faizə, qeyri-neft ixracında payı isə 2019-cu ildəki 23,3 faizdən 59,8 faizə yüksəlib.
İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına əsasən, Vətən müharibəsində tarixi zəfərimizlə işğal altındakı ərazilərimiz düşməndən azad edildikdən sonra özəl sektorda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda abadlıq-quruculuq işlərinə böyük maraq yaranıb. Buna görə də indiyədək adıçəkilən nazirliyə özəl sektor nümayəndələri tərəfindən bərpa prosesində iştirak məqsədilə 1400-dən çox müraciət daxil olub. Sənaye, kənd təsərrüfatı, ticarət və xidmətlər sahəsini əhatə edən 73 investisiya layihəsi üzrə işlərə artıq başlanılıb.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və ölkənin yeni inkişaf strategiyası böyük həcmli maliyyə vəsaitləri tələb edir. Ona görə də təbiidir ki, iqtisadi quruculuq üçün investisiyaların cəlb edilməsi getdikcə daha da aktuallaşır. Dövlət üzərinə düşən hər bir şeyi edir. Belə ki, 2023-cü ildən başlayaraq bölgədə sahibkarlıq fəaliyyətinin cəlbediciliyini reallaşdırmaq məqsədilə düşməndən təmizlənən ərazilərdə rezidentlər 10 il müddətində mənfəət (gəlir), əmlak, torpaq və sadələşdirilmiş vergidən azad edilir, onların sosial sığorta ödənişləri dövlət büdcəsi hesabına subsidiyalaşdırılır.
Bütün bunlarla bərabər, özəl təşəbbüslərin stimullaşdırılması məqsədilə həmin torpaqlarda istehsal fəaliyyəti ilə məşğul olan sahibkarlar üçün xammal və materialların idxalı ilə bağlı gömrük-vergi güzəştləri müəyyənləşdirilib, idxal 10 il müddətində ƏDV-dən azad edilib, digər zəruri addımlar atılıb.
Mirağa ƏHMƏDOV,
iqtisadçı-ekspert
Sahibkarlığa dövlət dəstəyi mexanizmlərinin səmərəliliyi, ünvanlılığı və şəffaflığı getdikcə gücləndirilir. Uğurlu nəticələrə malik ölkələrin təcrübələri əsasında biznes startaplarının və inkubatorlarının, ixracyönümlü istehsal və xidmətlər üzrə biznes layihələrinin dəstəklənməsi mexanizmləri davamlı olaraq təkmilləşdirilir.
Bütün bunlarla yanaşı, iqtisadiyyatda dövlətin bilavasitə iştirakı optimallaşdırılır, strateji sahələr istisna olmaqla dövlət mülkiyyətindəki aktivlər mərhələli şəkildə özəlləşdirilir, nəticədə dövlət resurslarına olan tələbat və risklər azalır. Həmçinin özəlləşdirilməsi müəyyən müddət məqsədəuyğun hesab olunmayan təsərrüfat subyektlərinin kommersiyalaşdırılması və ya idarəetməyə verilməsi yolu ilə səmərəlilik göstəricilərinin daha da yaxşılaşmasına nail olunur.
Bu məqamda bir məsələni də qeyd etmək istərdim. Hökumət tərəfindən sahibkarlığın daha da inkişaf etdirilməsi məqsədilə artıq yeni rəqəmsallaşma layihəsi reallaşdırılıb. Belə ki, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində olan “AzInTelecom” MMC tərəfindən yaradılan SİMA – bulud əsaslı yeni nəsil rəqəmsal imzanın fərdi sahibkarlar üçün nəzərdə tutulan həlli hazırlanaraq istifadəyə verilib.
Artıq fiziki şəxs kimi VÖEN əsasında fəaliyyət göstərən sahibkarlar da SİMA rəqəmsal imzanın təqdim etdiyi innovativ üstünlüklərdən yararlanmaqla xidmət mərkəzlərinə getmək və növbələrdə vaxt itirmək kimi çətinliklərdən azad olacaqlar. Bununla da, SİMA mobil tətbiqində qeydiyyatdan keçib rəqəmsal imza əldə edən hər bir iş adamı daha sonra VÖEN-i daxil etməklə 3 illik ödənişsiz fərdi sahibkar imza sertifikatı əldə edəcək.
Yeri gəlmişkən, SİMA yeni nəsil rəqəmsal imza sahibkarlara limitsiz sənəd imzalama, avtorizasiya və imzalanmış sənədlərin həqiqiliyinin yoxlanılması imkanı verir. Eyni zamanda, fərdi sahibkar banklar vasitəsilə kredit müraciəti, kart hesabının açılması və digər əməliyyatları həyata keçirərkən, sığorta şirkətlərinin istənilən xidmətindən yararlanarkən sənədləri bu xidmət vasitəsi ilə rahat və çevik şəkildə imzalaya bilir.
Vaqif BAYRAMOV,
“Xalq qəzeti”