Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) baş iqtisadçısı Maksimo Torero xəbərdarlıq edib ki, əgər Hörmüz boğazında ticarət axınındakı fasilələr problemi həll olunmazsa, ərzaq inflyasiyası ilin sonuna doğru sürətlənə bilər.
Dünyanın ən vacib enerji tranzit nöqtələrindən biri olan Hörmüz boğazı gübrə bazarında əsas təchizatçılar olan Körfəz ölkələri üçün də bazarlara çıxış təmin edir. Bölgədən ixrac edilən karbamid, ammonyak və digər azot gübrələrinin əhəmiyyətli bir hissəsi Hörmüz boğazından keçməlidir. Qlobal gübrə ticarətinin təxminən 30 faizinin əsas yolu olan Hörmüz boğazındakı fasilələr enerji qiymətlərini və nəqliyyat xərclərini artırır. Bu vəziyyət kənd təsərrüfatı istehsalı xərclərinə birbaşa təsir göstərir və ərzaq qiymətlərinə ciddi təzyiq göstərir.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) baş iqtisadçısı Maksimo Torero, ABŞ/İsrail-İran müharibəsindən sonra üç aydan çox davam edən Hörmüz boğazından keçən gübrə təchizatında genişmiqyaslı fasilənin və potensial ərzaq böhranının təsirləri ilə bağlı AA müxbirinə öz qiymətləndirməsini verdi.
Müharibədən əvvəl qlobal gübrə təchizatı zəncirinin 35 faizini və fosfat gübrəsi təchizatının 20 faizini təşkil edən Hörmüz boğazından keçən axının əhəmiyyətli dərəcədə azaldığını qeyd edən Torero, müharibənin əvvəlindən bəri neftin qiymətində 50 faiz, qazın qiymətində 25 faiz və karbamidin qiymətində 55 faiz artım olduğunu xatırlatdı. Torero həmçinin yük və bunker yanacağının qiymətlərinin müvafiq olaraq təxminən 43 faiz və 58 faiz artdığı barədə məlumat paylaşaraq bildirib ki, “Bütün bu amillər qida istehsalına və məhsuldarlığa təsir edəcək. Əmtəə qiymətlərində bəzi artımlar müşahidə etməyə başlamışıq. Qarğıdalı qiymətlərində 9 faiz, soya paxlasında 25 faiz, buğdada 8 faiz və düyünün 2-9 faiz artımını müşahidə etmişik. Buna görə də qiymətlərin gedişi Hörmüz boğazı ilə bağlı inkişaflardan asılıdır”.
Torero izah edib ki, qiymətlər əvvəlki məhsul mövsümündən kifayət qədər ehtiyat olduğuna görə "hələ" əhəmiyyətli dərəcədə artmayıb, lakin əlavə edib ki, qiymətlərin artımı ilin ortalarına və ya sonuna doğru sürətlənə bilər və potensial olaraq yenidən qida inflyasiyası problemi yarada bilər. Torero bildirib ki, xüsusilə Asiyada qida inflyasiyasında artıq müəyyən sürətlənmə müşahidə olunur və bu təsir Afrika, Latın Amerikası və inkişaf etmiş ölkələrə yayılma riski daşıyır. Əmtəə qiymətlərində artım və onun qida inflyasiyasına təsirinin başlanğıcını gördüklərini bildirən Torero deyib: “Əgər El Nino gözlənildiyi kimi təsirini göstərməyə başlasa, qiymətlərdəki sıçrayış çox sürətli və böyük ola bilər. Bu, bizi daha da ciddi vəziyyətə salacaq. Buna görə də, mesajım ən azından insan tərəfindən törədilən problemləri dayandırmaqdır. Hörmüz boğazı dərhal açılsa və ticarət axını bərpa olunarsa, problemin ciddiliyi azalacaq. Çünki boğazın açılması neft və nəqliyyat xərclərinin azalmasına gətirib çıxarır”.
Beynəlxalq Gübrə Assosiasiyasının məlumatlarına görə, Yaxın Şərq qlobal gübrə ticarətində mühüm rol oynayır. 2024-cü ildə İran, Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Bəhreyn qlobal ammonyak ticarətinin 23 faizini, karbamid ticarətinin 34 faizini və ammonium fosfat ticarətinin 18 faizini təşkil edib. Daha geniş miqyasda Yaxın Şərq regionu dünyanın əsas gübrə ixracatının təxminən 30 faizini təmin edir. Dünyada ən çox satılan azot gübrəsi növü olan karbamid bu baxımdan xüsusilə risk altındadır.
M.MİRZƏ
XQ
