Bundan sonra bankların aqrar sahəyə marağı daha da artacaq
Respublikamızda son illər ərzində kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsi, aqrar sektorda mövcud problemlərin həllinə sistemli və kompleks yanaşılması istiqamətlərində mühüm uğurlar əldə edilib. Prezident İlham Əliyev tərəfindən aqrar islahatların müasir mərhələsi ilə bağlı qəbul olunan qərarlar, bu sahənin institusional, iqtisadi və texnoloji inkişaf mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində kompleks layihələrin icrası kənd təsərrüfatının keyfiyyətcə yeni inkişaf dövrünə keçməsini şərtləndirib. Bütün bu tədbirlərin nəticəsində isə yerli istehsal potensialı güclənib və ərzaq məhsullarının rəqabətqabiliyyətliliyi artıb, həmçinin ərzaq təhlükəsizliyinin dayanıqlılığının təmin olunması və əsas ərzaq məhsulları ilə özünütəminetmə səviyyəsinin yüksəlməsi gerçəkləşib.
Azərbaycanın ərzaq təhlükəsizliyi sahəsindəki nailiyyətləri nüfuzlu beynəlxalq qurumların hesabatlarında da əksini tapır. Belə ki, Qlobal Ərzaq Təhlükəsizliyi İndeksi (The Global Food Security Index) üzrə hesabata əsasən, respublikamızın ümumi ərzaq təhlükəsizliyi indeksində ardıcıl olaraq yüksəlmə müşahidə olunur. Hazırda da ərzaq təhlükəsizliyinin dayanıqlılığının gücləndirilməsi üçün yeni institusional mexanizmlər yaradılır.
Mərkəzi Bankın kənd təsərrüfatı kreditləri ilə bağlı aktlarda dəyişikliklər etməsi də bu sahənin inkişafını daha da sürətləndirmək məqsədindən irəli gəlib. Həmin dəyişikliklərə əsasən, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsal prosesi üçün nəzərdə tutulan xərclərin, istehsal avadanlıqlarının alınması və kənd təsərrüfatı sahəsində inkişaf layihələrinin maliyyələşdirilməsi məqsədilə verilən kreditlər “kənd təsərrüfatı krediti” anlayışına aid olunub. Məhsul istehsal etməyən, yalnız emal və ticarətlə məşğul olan şəxslərə verilən kreditlərin kənd təsərrüfatı krediti deyil, standart biznes kreditləri kimi təsnifləşdiriləcəyi qərara alınıb. Eyni zamanda, kənd təsərrüfatı kreditləri üzrə borcalanlar sırasına ailə– kəndli təsərrüfatları da daxil edilib.
Bankın həyata keçirdiyi dəyişikliklərdə aqrar sektora aid kreditlərin xüsusiyyətləri, o cümlədən mövsümilik amili nəzərə alınaraq onlara münasibətdə daha yumşaq ehtiyatlanma tələbləri tətbiq olunub.
Kənd təsərrüfatı kreditləri üzrə kapital tələbləri də müəyyənləşdirilib. Mikro sahibkarlara milli valyutada ayrılan kənd təsərrüfatı kreditləri 75 faizli risk qrupuna, ailə–kəndli təsərrüfatlarına verilən kənd təsərrüfatı kreditləri 100 faiz risk qrupuna aid edilib. Aqrar sektorda fəaliyyət göstərən orta və kiçik sahibkarlara ayrılan kənd təsərrüfatı kreditləri isə 50 faiz mövcud risk qrupunda saxlanılıb. Eyni zamanda, dövlət tərəfindən yaradılan və bank kreditləri üzrə öhdəliyin onun yerinə yetirilməsinə zəmanət verən fondların zəmanətinin qeyd-şərtsiz təmin olunan hissəsi isə 20 faizlik risk qrupunda qeydə alınıb.
Mərkəzi Bankın məlumatında tətbiq edilən dəyişikliklərin bankları kənd təsərrüfatı sektorunun kreditləşməsində fəal iştiraka təşviq edəcəyi deyilir. Beləliklə, aqrar sənayedə fəaliyyət göstərən mikro, kiçik və orta sahibkarlar üçün maliyyə resurslarına çıxış imkanlarının genişlənməsi maliyyə inklüzivliyinə və iqtisadi dayanıqlılığa əhəmiyyətli töhfə verəcək.
Kənd təsərrüfatı üzrə yuxarıda qeyd edilən tələblərdən əlavə olaraq real sektorun kreditləşməsini və dayanıqlı inkişafını dəstəkləyən digər tənzimləyici dəyişikliklər də edilib. Belə ki, iri layihələrin banklar tərəfindən maliyyələşməsini stimullaşdırmaq üçün xüsusi meyarlara cavab verən layihə maliyyələşdirilməsi kreditləri tam təminatlı kreditlər sırasına daxil olunub. Bu kreditlər üzrə faizlərin ödənilməsi dövriliyinin müvafiq layihə müddətlərinə uyğunluğu müəyyənləşdirilib.
Bu cür dəyişikliklərlə layihə maliyyələşdirilməsi kreditləri üzrə ehtiyat yükü tənzimlənəcək, həmçinin bu növ kreditlər təminatsız kreditlər üzrə konsentrasiya limitindən istisna ediləcək. Həmçinin ekoloji təmiz avtomobillərin maliyyələşdirilməsinə verilən kreditlər üzrə borcalanın borc yükü ilə bağlı ehtiyatlanma tələbləri yumşaldılacaq, biznes kreditləri qismində çıxış edən istehsal, ticarət və digər xüsusi avadanlıqlara dair tələblər yumşaldılacaq.
İstehlak kreditlərində isə borcun gəlirə nisbəti əmsalı müvəqqəti olaraq müəyyən edilə bilinməyən (xüsusilə, iş yerini itirmiş şəxslər) borcalanların restrukturizasiyası imkanı yaradılıb. Eyni zamanda, bununla əlaqədar bankın kredit risklərini minimallaşdırmaq üçün sərt təsnifləşdirmə tələbləri müəyyənləşdirilib.
Bankın məlumatında, eyni zamanda, ölkə iqtisadiyyatının, xüsusilə real sektorun maliyyəyə çıxışının yaxşılaşdırılması istiqamətində həyata keçirilən digər tədbirlərdən də bəhs edilir, “Azərbaycan Respublikasının 2022-2026-cı illərdə sosial-iqtisadi inkişaf Strategiyası” çərçivəsində kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı, maliyyə inklüzivliyinin genişləndirilməsi kimi prioritet istiqamətlərlə bağlı layihələrin reallaşdırıldığı diqqətə çatdırılır. Bildirilir ki, ölkədə davam edən iqtisadi artım bankların kredit portfelinin artımını şərtləndirir. Cari ilin əvvəlindən bank sektorunun kredit portfelinin 11,3 faiz, biznes kreditləri portfelinin isə 8,9 faiz artması vurğulanır.
Maliyyə qurumunun məlumatında, həmçinin biznes kreditləri portfelinin artımının 13 faizinin kənd təsərrüfatı kreditlərinin payına düşdüyü, cari il avqust ayının 31-nə kimi banklar tərəfindən kənd təsərrüfatına verilən kreditlərin biznes portfelinin 12,5 faizini (1,5 milyard) təşkil etdiyi bildirilir.
Ümumilikdə, son tənzimləmə islahatlarının bank sektoru vəsaitlərinin iqtisadi artımda səmərəli rol oynaması, məsuliyyətli borclanma və sağlam kreditləşmə prinsiplərinin möhkəmlənməsi istiqamətində töhfə verəcəyi proqnozlaşdırılır.
Hüseynqulu QULİYEV,
iqtisadçı-ekspert
Kənd təsərrüfatının inkişafı məqsədilə bundan əvvəl də müəyyən stimullaşdırıcı tədbirlər həyata keçirilib. Məsələn, cari il əsas əkinlərdən sonra təkrar əkin olaraq çəltik, qarğıdalı, kartof əkən fermerə hər hektara görə 100 manat subsidiya verilməsi qərara alınıb. Eyni zamanda, cari il torpaq analizi verən fermerlərdən təkrar əkin bəyanında bu sənədin tələb olunmaması nəzərdə tutulub.
Bütün bu tədbirlərin nəticəsidir ki, son dövrlər qlobal ərzaq bazarında yaşanan böhranın daha da dərinləşməsinə baxmayaraq, Azərbaycanın idxaldan asılı olduğu məhsullar üzrə təminatında heç bir problem nəzərə çarpmır. Bununla yanaşı, ərzaq qiymətlərində baş verən bahalaşmanın mənfi təsirlərinin qismən də olsa kompensasiyası məqsədilə ölkəyə idxal olunan bir sıra ərzaq məhsullarının və xammalların gömrük rüsumlarından və ƏDV-dən azad olunması ilə bağlı əhəmiyyətli qərarlar qəbul edilir.
Ölkədə kənd təsərrüfatının inkişafı istiqamətində həyata keçirilən kompleks tədbirlər aqrar sahənin kreditləşməsi ilə bağlı riskləri azaltmağa və banklar tərəfindən kənd təsərrüfatının maliyyələşdirilməsində yeni imkanlar yaratmağa təkan verib. Təbii ki, belə bir şərait aqrar sektorun inkişafını sürətləndirib. Yeri gəlmişkən, xatırladaq ki, cari ilin yanvar–sentyabr aylarında Azərbaycanda 9 milyard manat dəyərində kənd təsərrüfatı məhsulu istehsal edilib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3 faiz çoxdur. Son 1 ildə ölkədə istehsal olunan bitkiçilik məhsullarının dəyəri 2,5 faiz artaraq 5 milyard manat, heyvandarlıq məhsullarının dəyəri isə 3,5 faiz artaraq 4 milyard manat təşkil edib.
Oktyabrın 1-nə kimi tarlalardan qarğıdalı da daxil olmaqla 3 min ton və yaxud ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 1,7 faiz çox dənli və dənli paxlalı bitkilər, 182 min ton (0,1 faiz çox) üzüm, 962 ton (17,6 faiz çox) yaşıl çay yarpağı yığılıb. 9 ay ərzində quş əti də daxil olmaqla diri çəkidə 424 min ton ət, 15 min ton yun, 357 ton barama istehsal olunub. Bir il əvvələ nisbətən ət istehsalı 3,2 faiz, süd istehsalı 1,7 faiz, yumurta istehsalı 11,9 faiz, barama istehsalı 4,6 faiz artıb.
V.BAYRAMOV
XQ