Azərbaycan və Serbiya arasında münasibətlər son illərdə sadəcə diplomatik əlaqələr çərçivəsindən çıxaraq real strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Bu yaxınlaşmanı izah edəndə birinci ağla gələn səbəb enerji olur, amma məncə mənzərə daha genişdir. Bu əlaqələr həm siyasi iradənin, həm də iki ölkənin özünü necə gördüyünün, suverenliyə necə yanaşdığının nəticəsidir. Dövlətçilik anlayışı hər iki xalq üçün “şüar” deyil, real həyat təcrübəsidir. Ona görə də bir-birini anlamaq daha asan alınır.
Bu münasibətlərin dərinliyini göstərən əsas mexanizmlərdən biri Strateji Tərəfdaşlıq Şurasıdır. Şura formatı sırf protokol üçün deyil. Bu format gündəliyi genişləndirir, qərarları sistemləşdirir, icranı izləməyə imkan verir. Üstəlik, belə mexanizmlər yalnız etimad olan yerdə işləyir. Çünki hər görüşdə yeni söz deyib sonra unudulan “kağız razılaşmalar” dövrü çoxdan keçib. Bu gün tərəflər nəticə gözləyir, cəmiyyət də nəticə tələb edir.
Enerji sahəsi isə bəli, çox önəmlidir. Azərbaycan qazının Serbiyaya çatdırılması artıq əməkdaşlığın ən görünən hissəsidir. Amma vacib olan odur ki, münasibətlər təkcə qazın alqı-satqısı ilə məhdudlaşmır. İndi söhbət qazın elektrik enerjisinə çevrilməsi, istehsal güclərinin artırılması, yeni enerji layihələrinə investisiyadan gedir. Bu, daha böyük düşüncədir: təkcə resurs vermək yox, dəyər yaratmaq. Bu tip layihələr risklidir, uzun çəkir, ciddi maliyyə və texniki nəzarət istəyir. Buna görə də bu cür addımların atılması iki ölkə arasında etimadın necə yüksəldiyini göstərir.
İkinci böyük sahə iqtisadiyyatdır. Bəzən elə bilirik ki, strateji tərəfdaşlıq yalnız dövlət başçılarının görüşləri ilə ölçülür. Əslində isə strateji tərəfdaşlıq o vaxt “oturur” ki, bizneslər bir-birinə bağlanır, ticarət artır, investisiya fürsətləri yaranır. Serbiya Balkanlarda mühüm bazardır. Azərbaycan isə təkcə regionun deyil, Avropanın enerji və logistika xəritəsində rolu artan ölkədir. Bu iki xətt birləşəndə qarşılıqlı fayda təbii olaraq ortaya çıxır. Üstəlik, kənd təsərrüfatı məhsulları, sənaye əməkdaşlığı, xidmətlər sektorunda imkanlar var. “Konkret nə olacaq?” sualına cavab elə budur: bazarın açılması, biznesin yolunun açılması, əlaqələrin asanlaşması.
Burada birbaşa uçuşların başlanması ayrıca qeyd olunmalıdır. Belqrad–Bakı reysi kağız üzərində “nəqliyyat xəbəri” kimi görünə bilər. Amma real həyatda bu, əlaqələri sürətləndirən amildir. Turizm canlanır, biznes görüşləri asanlaşır, mədəniyyət tədbirləri çoxalır, tələbə mübadiləsi üçün şərait yaranır. İnsan təması artanda münasibətlər daha sağlam olur. Siyasət də təkbaşına boşluqda qalmaz, arxasında sosial baza formalaşar.
Siyasi tərəfə gəlincə, iki ölkə beynəlxalq platformalarda bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə dəstək verir. Bu cür dəstək bəzən “standart diplomatiya” kimi təqdim olunur, amma əslində prinsipial mövqedir. Çünki beynəlxalq münasibətlərdə bəzi məsələlərdə susmaq daha rahatdır. Dəstək vermək isə tərəf seçmək kimi qəbul edilə bilər. Serbiya və Azərbaycan bu baxımdan açıq və ardıcıl xətt göstərir. Bu da etimadı gücləndirir.
Bir başqa vacib detal da liderlərarası ünsiyyətdir. Dövlətlərdən danışırıq, amma dövlətləri idarə edən insanlar var. Qarşılıqlı hörmət, səmimi dialoq, bir-birinin regionunu və qayğılarını anlamaq qərarların sürətini artırır. Elə buna görə də görüşlərdə tez-tez “bu iş tez bitməlidir” kimi ifadələr səslənir. Bu, formal cümlə deyil, siyasi tapşırıqdır. Nazirliklər, şirkətlər, komissiyalar bu ritmə uyğunlaşanda nəticə gəlir.
Ümumilikdə Azərbaycan–Serbiya xətti bugün sadəcə iki paytaxt arasında qurulan diplomatik kanal deyil. Bu, Balkanlarla Qafqaz arasında siyasi-iqtisadi körpüdür. Enerji layihələri, investisiya planları, uçuşlar, humanitar əlaqələr – hamısı bir-birini tamamlayır. Və ən əsas məsələ budur: tərəflər bu prosesi “birdəfəlik tədbir” kimi yox, uzunmüddətli yol kimi görür. Elə strateji tərəfdaşlıq da budur.
Bir də onu unutmayaq ki, münasibətlər yalnız liderlərin görüşləri ilə ölçülmür. Nazirliklər, şirkətlər, ekspertlər, media və cəmiyyətlər bir-birini nə qədər çox tanısa, əməkdaşlıq bir o qədər dayanıqlı olur. Bu xəttin gücü də elə buradadır: addımlar ardıcıl atılır, gündəlik genişlənir, konkret nəticələr görünür.
Bir də onu unutmayaq ki, münasibətlər yalnız liderlərin görüşləri ilə ölçülmür. Nazirliklər, şirkətlər, ekspertlər, media və cəmiyyətlər bir-birini nə qədər çox tanısa, əməkdaşlıq bir o qədər dayanıqlı olur. Bu xəttin gücü də elə buradadır: addımlar ardıcıl atılır, gündəlik genişlənir, konkret nəticələr görünür.
Bir də onu unutmayaq ki, münasibətlər yalnız liderlərin görüşləri ilə ölçülmür. Nazirliklər, şirkətlər, ekspertlər, media və cəmiyyətlər bir-birini nə qədər çox tanısa, əməkdaşlıq bir o qədər dayanıqlı olur. Bu xəttin gücü də elə buradadır: addımlar ardıcıl atılır, gündəlik genişlənir, konkret nəticələr görünür.
Bir də onu unutmayaq ki, münasibətlər yalnız liderlərin görüşləri ilə ölçülmür. Nazirliklər, şirkətlər, ekspertlər, media və cəmiyyətlər bir-birini nə qədər çox tanısa, əməkdaşlıq bir o qədər dayanıqlı olur. Bu xəttin gücü də elə buradadır: addımlar ardıcıl atılır, gündəlik genişlənir, konkret nəticələr görünür.
Azər SÜLEYMANOV,
Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədri
