Şərqi Avropa ölkələri rəsmi Bakı ilə strateji tərəfdaşlığa üstünlük verirlər
Aprelin 27-də Qəbələdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Çexiya Respublikasının Baş naziri Andrey Babiş arasında aparılan strateji danışıqlar Avrasiya qitəsinin təhlükəsizlik platformasında yaranan dəyişikliklərin bariz göstəricisidir. Danışıqların yekunlarına dair mətbuat üçün verilən bəyanatlar qlobal və regional güc mərkəzləri arasında formalaşan yeni siyasi reallıqların təməl prinsiplərini əks etdirir.
Prezident İlham Əliyevin müdafiə sənayesi sektorunda əlaqələrin dərinləşməsi və müştərək istehsal mexanizmlərinin yaradılması barədə səsləndirdiyi strateji hədəflər rəsmi Bakının tam suveren, hərbi-siyasi asılılıqdan kənar doktrinasının növbəti mərhələsidir. Eyni zamanda, Çexiya hökumət başçısının Azərbaycanın qlobal diqqət mərkəzinə çevrilməsi barədə səsləndirdiyi xüsusi vurğular beynəlxalq münasibətlər sistemində mövcud paradiqmanın köklü şəkildə dəyişdiyini sübuta yetirir.
Hərbi-sənaye sahəsində əməkdaşlıq müasir beynəlxalq siyasətdə adi tədarük prosesi sayılmır. Silah sistemlərinin və hərbi texnologiyaların ötürülməsi, xüsusilə də həmin məhsulların yerli müəssisələrdə istehsalına dair razılaşmalar dövlətlərarası siyasi etimadın yüksək səviyyəsindən xəbər verir. Dövlətimizin başçısının qeyd etdiyi detallara diqqət yetirsək, Çexiyadan alınan hərbi təyinatlı məhsulların ardınca dərhal istehsalat sahəsində layihələrin icrasına başlanması planlaşdırılır. Qeyd edilən yanaşma Azərbaycanın daxili istehsal imkanlarını intensiv inkişaf etdirərək xarici siyasi təzyiqlərə, beynəlxalq embarqolara və qlobal logistik zəncirlərdəki qırılmalara qarşı mütləq immunitet yaratmaq strategiyasına xidmət edir. Şərqi Avropanın güclü hərbi-sənaye komplekslərindən sayılan Çexiyanın mövcud müstəvidə Azərbaycanla mütləq razılaşmalara getməsi Praqanın rəsmi Bakını NATO kənarında ən güclü, dayanıqlı hərbi-siyasi müttəfiq kimi qəbul etməsindən xəbər verir. Texnoloji sirlərin mübadiləsi ancaq dərin siyasi ittifaq çərçivəsində baş verir. Həmin amil sübut edir ki, Avropa İttifaqı daxilindəki ayrı-ayrı güc mərkəzləri, xüsusən praqmatik siyasət yürüdən Andrey Babiş administrasiyası Cənubi Qafqazda güc balansını təmin edən yeganə dövlətin məhz Azərbaycan olduğunu şərtsiz qəbul edir.
Azərbaycan rəhbərliyinin xüsusi olaraq hərbi potensialın daxili imkanlar hesabına gücləndirilməsi barədə səsləndirdiyi fikirlər milli təhlükəsizlik strategiyasının ana xəttini müəyyənləşdirir. Qlobal miqyasda hərbi münaqişələrin, regional toqquşmaların sayının durmadan artdığı zamanda xarici tədarükçülərdən asılı qalmaq istənilən dövlət üçün mühüm siyasi risklər ehtiva edir. Azərbaycan sadalanan riskləri vaxtında neytrallaşdırmaq məqsədilə strateji tərəfdaşlarla müştərək istehsalat sənayesini təşkil edir. Qəbələdə aparılan müzakirələrdəki hərbi sənaye tezisi qlobal qüvvələrə aydın ismarışdır. Azərbaycan yeni hərbi texnologiyalar yaradan, ixrac edən, qlobal silah dövriyyəsində siyasi rıçaqlara sahib olan dominant ölkəyə çevrilir. Çexiyanın sözügedən prosesdə əsas tərəfdaş kimi çıxış etməsi rəsmi Praqanın beynəlxalq diplomatik arenada Azərbaycanla eyni geosiyasi maraqları bölüşməsini təmin edir. Yaranan vəziyyət qlobal siyasətdəki mütləq muxtariyyət konsepsiyasının tam olaraq Cənubi Qafqazda reallaşması deməkdir.
***
Çexiya Baş nazirinin mətbuat üçün bəyanatında qlobal kəsişmə xətlərini ehtiva edən ifadələri xüsusi məna kəsb edir. Andrey Babiş Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin və İtaliya Nazirlər Şurasının sədri Corcia Meloninin Azərbaycana səfərlərini məhz strateji əhəmiyyətin indikatoru qismində xatırlatması qətiyyən təsadüf sayıla bilməz. 2026-cı ilin qlobal nizamında Şərqi Avropadakı aktiv hərbi əməliyyatlar və qitənin cənub cinahındakı təhlükəsizlik böhranları fonunda həmin dövlətlərin liderlərinin rəsmi Bakı ilə intensiv diplomatik təmasları çox fərqli siyasətin mövcudluğunu diktə edir. Ukrayna dövlət rəhbərinin təmasları göstərir ki, rəsmi Kiyev regionun ən vacib sülh, sabitlik, təhlükəsizlik tərəfdaşı olaraq məhz Azərbaycanı görür. Tərəflər arasında qurulan təmaslar qlobal təhlükəsizliyin əhəmiyyətli nöqtələrini mühafizə edir. Eyni zamanda, Avropa qitəsindəki hərbi toqquşmaların yaratdığı böyük geosiyasi təlatümlər zamanı neytral qalan, amma paralel şəkildə beynəlxalq hüququn prinsiplərini qoruyan Bakının fəaliyyəti Şərqi Avropa ölkələri tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Çexiya hökumət başçısının səsləndirdiyi mülahizələr göstərir ki, Avropa İttifaqı dövlətləri artıq rəsmi Bakıya qlobal qərarların qəbul edildiyi mərkəzlərdən ən əsası kimi yanaşırlar. Belə münasibət diplomatik asimmetriyanı tamamilə aradan qaldırır, dövlətlərarası əlaqələrdə bərabərhüquqlu və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan nizam formalaşdırır.
Andrey Babiş administrasiyasının xarici siyasət strategiyası praqmatik maraqlar və milli suverenlik prinsiplərinə söykənir. Həmin amil rəsmi Praqanın beynəlxalq arenada həyata keçirdiyi müstəqil xətti izah edir. Müasir qlobal reallıqlarda Avropanın təhlükəsizlik sütunları ciddi sınaqlarla üzləşirkən, etibarlı ittifaqların müəyyənləşdirilməsi əlahiddə əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanla mövcud münasibətlərin tam olaraq dostluq, habelə strateji tərəfdaşlıq formatına gətirilməsi Çexiyanın qitə xaricində ən sağlam dayaq axtarışının məntiqi yekunudur. İki dövlət arasında formalaşan dərin siyasi bağlar gələcək illərdə diplomatik koalisiyaların qurulması üçün böyük zəmin yaradır. Babişin bəyanatındakı qətiyyətli ton beynəlxalq rəyə hesablanmış siyasi gedişdir. Digər dövlətlərin tərəddüd etdiyi situasiyalarda Çexiyanın prosesə qətiyyətli müdaxiləsi və rəsmi olaraq müdafiə sənayesi sektorunu ön plana çıxarması ikitərəfli inamın yüksək göstəricisidir.
***
Müdafiə potensialının daxili tələbat, habelə müştərək texnologiya hesabına gücləndirilməsi yalnız praktiki əhəmiyyət daşımır, eyni zamanda, konseptual, habelə intellektual yanaşmadır. Yüksək texnologiyalı silah sistemlərinin ölkə ərazisində istehsalı çox böyük mühəndis korpusunun, kadr potensialının, rəqəmsal transformasiyanın baş tutması deməkdir. Təbii olaraq, Çexiyanın qeyd olunan istiqamətlərdə inkişaf etmiş infrastrukturu, güclü ənənələri mövcuddur. İki tərəfin sadalanan imkanları mütləq şəkildə qovuşdurması intellektual hərbi inqilab yaradır. Sözügedən mühəndis transferi dövlətin sənaye arxitekturasını kökündən yeniləyir. Gələcək savaşların texnoloji xarakterini dərindən analiz edən liderlər indidən ən təkmil vasitələrə yiyələnirlər. Müasir strateji mənzərə açıq sübut edir ki, klassik müdafiə sənayesi anlayışı artıq informasiya sistemləri, xüsusi təyinatlı kəşfiyyat modulları formatına keçib. Qəbələ görüşündə səslənən istehsal xətləri bəyanatı məhz ən qabaqcıl texnologiyaların şərtsiz mənimsənilməsini təşkil edəcək.
Qəbələ şəhərindən beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanlanan strateji mesaj özündə sarsılmaz əməkdaşlıq mülahizələrini ehtiva edir. Azərbaycanın liderliyi regionda mütləq suverenliyin, hərbi toxunulmazlığın, beynəlxalq etimadın ən yüksək standartını müəyyənləşdirib. Çexiya Baş nazirinin səsləndirdiyi məlum fikirlər rəsmi Bakının təsir dairəsinin Xəzər sahillərindən başlayaraq bütün Şərqi, Mərkəzi və Cənubi Avropanı tam əhatə etdiyini rəsmən xarakterizə edir. Ukrayna Prezidentinin və İtaliya hökumət rəhbərinin qeyd olunan tərəfdaşlıq zəncirindəki xüsusi rolu isə məsələnin coğrafi miqyasını əhəmiyyətli dərəcədə böyükdür. Məhz sadalanan amillərə görə tərəflərin razılaşdırdığı prinsiplər gələcək beynəlxalq xarici siyasət doktrinalarının bünövrəsini təşkil edəcək. Diplomatik cəbhədəki strateji addımlar Cənubi Qafqazın gələcək onilliklərdə toxunulmaz hərbi-siyasi qalxanla əhatə olunduğunu sübuta yetirir.
Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ
