Sabah qardaş Türkiyədə bu ölkənin gələcək taleyində dərin iz qoyacaq ümumi seçkilər keçiriləcək. Seçicilər öz vətəndaşlıq borclarını yerinə yetirərək qarşıdakı beş il müddətə dövlət başçısını və parlamentin yeni tərkibini seçəcəklər. Seçkilərin yüksək seçici fəallığı şəraitində keçəcəyi gözlənilir.
Bütün dünya indi Türkiyədə keçiriləcək 14 may seçkilərinin nəticələrini böyük səbirsizliklə gözləyir. Seçkilərdən gözləntilər çoxdur. Qərbin bəzi siyasi dairələri hətta seçicilərin mövqelərinə açıq-aşkar təsir göstərməyi özlərinə rəva bilirlər. Rəsmi Ankara isə buna təpki ilə cavab verir.
Ümumən Türkiyədə prezident seçkiləri beş ildən bir keçirilir. 2018-ci ildə baş tutmuş seçkilərdə hazırkı dövlət başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğan böyük səs çoxluğu ilə siyasi rəqibi, ana müxalifət partiyası sayılan CHP-nin o vaxtkı vahid namizədi Məhərrəm İncə üzərində qələbə qazanmışdı.
M.İncə bu dəfə də seçkilərə qatılmışdı. Ötən ilin sonunda ayrıca Məmləkət Partiyası yaradaraq, yenidən prezidentliyə iddiasını ortaya qoymuşdu. Lakin iki gün əvvəl namizəədliyini gözlənilmədən geri götürdü. Bu, aydın səmada şimşək çaxması təsiri yaratdı və böyük sensasiyaya səbəb oldu. Nəticədə çox sayda şayiələr yayıldı.
Dünən M.İncə NTV telekanalına müsahibəsində “qəfil qərar”ını şərh edərək belə deyib: "Mən 40 ildən çoxdur ki, siyasətdəyəm, amma bu illər ərzində son 45 gündə baş verənlərə bənzər bir şey görməmişdim. Hansısa saxta çeklər, qurama videolar yayılır. Şəklim İsrailin hansısa pornosaytında yerləşdirilir. Nə polis, nə də prokuror araşdırma aparmır. Bu, böhtandır”.
Bir çox təhlilçilər hesab edirlər ki, M.İncənin prezidentliyə namizədliyini geri götürməsi heç də müxalifətin vahid namizədi Kamal Kılıçdaroğluna kömək etməyəcək. Məsələn, “Hürriyyət" qəzeti yazıb ki, etibarlı şirkətlərin apardığı sorğulara görə, K.Kılıçdaroğlu 47 faizdən çox səs toplaya bilməyəcək. Seçkilər ilk turda başa çatacaq, R.T.Ərdoğan 50 faizdən bir qədər çox səslə qalib gələcək.
Xatırladaq ki, bu, Türkiyədə kifayət qədər nüfuzlu və populyar olan “Hürriyyət” qəzetinin mövqeyidir. Əks mövqelərdə duranlar da az deyil. Bütün hallarda biz Türkiyənin sabitlik və əmin-amanlıq şəraində öz inkişaf və tərəqqi yolunu davam etdirməsini arzulayırıq. Ölkə qazanarsa, bundan bütün türk dünyası faydalanacaq.
Beləliklə, M.İncənin namizədliyini geri götürməsindən sonra Türkiyədə mayın 14-də keçiriləcək prezident seçkilərində mübarizə aparacaq namizədlərin sayı 3-ə düşüb. Bunlar yuxarıda adlarını çəkdiyimiz AKP və CHP liderlərindən başqa, “Ata İttifaqı”nın namizədi Sinan Oğandır.
Türkiyə son günlər olduqca qaynar siyasi həyat yaşayır. Prezidentliyə namizədlərin təbliğat və təşviqat avtobusları musiqinin müşayiəti ilə kəndbəkənd, şəhərbəşəhər, bütün Türkiyəni dolaşır. Seçicilərlə görüşlərdə çoxlu vədlər verilir. Prezidentliyə namizədlər və onların tərəfdarları bu yolla seçicilərin rəğbətini qazanmağa çalışırlar.
Bu gün axşam saat 6-dan etibarən Türkiyədə təbliğat və təşviqat kampaniyası dayandırılacaq. Seçkilərlə bağlı mövcud qanunvericilikdə, həmçinin, səsvermədən 10 gün sonra da seçkilərin nəticələri ilə əlaqədar rəy sorğuları keçirməyə, bu və ya digər namizədin lehinə, yaxud əleyhinə şüarlar irəli sürməyə icazə verilmir.
Bu gün prezidentliyə namizədlər Türkiyənin ictimai televiziyası—TRT telekanalında son dəfə xalqa müraciət edəcəklər. Onların proqamları təxminən bəllidir. Bəzi məqamları yada salmağa ehtiyac duyuruq.
Böyük ehtimalla AKP lideri R.T.Ərdoğan nitqində son iki onillikdə başçılıq etdiyi iqtidarın qazandığı uğurlardan bəhs edəcək, partiyasının irəli sürdüyü “Türkiyə əsri” ideallarının icra olunması üçün dövlətin və millətin bir yerdə olmasının vacibliyindən söz açacaq. Onun əsas proqramı “Güvən və sabitlik” şüarı üzərində qurulub.
“Millət İttifaqı”nın namizədi K.Kılıçdaroğlunun ölkədə korrupsiyaya qarşı mübarizə aparmaq niyyətində olduğundan, Avropa İttifaqına üzvlük ilə əlaqədar müzakirələrin yenidən gündəmə gətiriləcəyindən, NATO ilə əlaqələrin yaxşılaşdırılmasının əhəmiyyətindən söz açacağı gözlənilir.
O ki qaldı, ATA ittifaqının prezidentliyə namizədi Sinan Oğana, onun TRT telekanalında nədən bəhs edəcəyi də bəllidir. Azərbaycan əsilli bu siyasətçi seçkiqabağı kampaniyasını əsasən qaçqınların öz ölkələrinə geri qayıtmaları tələbi üzərində qurub. Türkiyədə hazırda Suriya, İraq, digər ərəb və Afrika ölkələrindən olan 13 milyona yaxın miqrant məskunlaşıb. S.Oğan hesab edir ki, vətəndaşlığı olmayan əcnəbilər ölkənin ictimai-siyasi həyatında sabitliyin bərqərar olunması üçün təhlükədirlər.
Sonda xatırladaq ki, namizədlərdən heç biri 50 faiz plyus bir səs toplaya bilməzsə, iki həftədən sonra, yəni mayın 28-də prezident seçkilərinin ikinci turu keçiriləcək.
Atamoğlan MƏMMƏDLİ,
Bakı Dövlət Universitetinin professoru, politoloq:
Türkiyə yüksək seçki mədəniyyəti ənənələrinə sahib olan sivil, demokratik ölkədir. Zərrə qədər şübhə etmirəm ki, 14 may seçkiləri qardaş ölkədə yüksək seçici fəallığı şəraitində keçəcək.
Beş il bundan əvvəl keçirilən seçkilərdə seçici fəallığı 85 faizdən yüksək olub. Builki seçkilərdə rəqabət mühitinin daha yüksək olduğunu nəzərə alsaq, səsvermədə seçicilərin böyük hissəsinin fəal iştirakını ehtimal etmək mümkündür.
Bu seçkilərin təkcə Türkiyə üçün deyil, bütün region dövlətləri, eləcə də türkdilli xalqlar üçün böyük əhəmiyyəti var. Bu gün dünyanın yeni düzəni formalaşır. Bu proses artıq həlledici mərhələyə qədəm qoyub. Fikrimcə, çox şey Rusiya-Ukrayna müharibəsinin nəticəsindən asılıdır. Türkiyənin güclü və qüdrətli olması son dərəcə vacibdir.
Rəsmi Ankaranın düşmənləri qardaş ölkənin zəif və gücsüz olmasını arzulayır. Lakin türklər dostlarının və düşmənlərinin kimlər olduğunu yaxşı bilirlər. Əminəm ki, müdrik və yenilməz türk xalqı prezidentliyə ən layiqli namizədə səs verəcək. Bu taleyüklü tarixi məqamda yanlışlığa yol vermək olmaz.
Seçkilərlə bağlı bəzi statistik rəqəmləri də oxucuların diqqətinə çatdırmaq istəyirəm. Hazırda Türkiyədə 64,1 milyon seçici qeydə alınıb. Onlardan 32,3 milyon nəfəri qadın, 31,8 milyon nəfər kişilərdir. Ölkədə bir milyona yaxın əlil seçici var. Seçicilərin 3,2 milyon nəfəri isə yaşı 75-i ötən insanlardır. Səsvermə günü əlil və ahıl seçicilərin öz vətəndaşlıq borclarını yerinə yetirmələri üçün uyğun şərait yaradılacaq.
Xarici ölkələrdə yaşayan Türkiyə vətəndaşları üçün dünyanın 74 ölkəsində səsvermə məntəqləri təşkil olunub və həmin dövlətlərdə səsvermə mayın 9-da başa çatıdırılıb. Bülletenlərin böyük əksəriyyəti Türkiyəyə gətirilərək Yüksək Seçki Şurasına (MSK) təhvil verilib.
Türkiyədə səsvermə məntəqələri mayın 14-də səhər saat 8-də açılacaq və axşam saat 17-də prosedur başa çatacaq. Hər bir səsvermə məntəqəsi 360-dan 400-ə qədər seçicinin səs verməsi üçün nəzərdə tutulub. Buna görə də orada bir qayda olaraq səsvermə zamanı böyük növbələr yaranmır.
Ölkədə saat 6-dan gecə saatlarına qədər spirtli içkilərin satışı qadağan edilib. Qeyd etmək lazımdır ki,, seçkilərin ertəsi günü mayın 15-də də məktəblər bağlı olacaq.
Məsaim ABDULLAYEV, “Xalq qəzeti”