Dost ölkə Cəbrayılın Soltanlı kəndinin bərpasına 30 milyon dollar ayırıb
Macarıstan rəhbərliyinin Cəbrayıl rayonunun Soltanlı kəndinin bərpası məqsədilə 30 milyon dollar məbləğində qrant ayırması strateji əhəmiyyət daşıyan hadisədir. Təsdiqlənmiş rəsmi sənəd, həmçinin qlobal güc mərkəzlərinin Qarabağ, eləcə də Şərqi Zəngəzur istiqamətində yürütdüyü xarici siyasətin göstəricisidir. Rəsmi Budapeştin bilavasitə Cəbrayıl ərazisində reallaşdıracağı layihələr Cənubi Qafqazda formalaşan yeni təhlükəsizlik arxitekturasının beynəlxalq miqyasda təsdiqləndiyini sübuta yetirir.
Qeyd edilən fərqli yanaşma 2020-ci ildə təməli qoyulan və 2023-cü ildə Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam təmin edilməsi ilə yekunlaşan zəfər fonunda xarici tərəfdaşların diplomatik dəstəyinin praktiki müstəviyə keçməsini simvolizə edir. Cənubi Qafqazda müəyyənləşən nizam xarici ölkələrin mövqelərini dəqiqləşdirməsini tələb edirdi, məhz Macarıstan atdığı bu addımla regionda uzunmüddətli mövcudluq iddiasını ortaya qoymuş oldu. Rəsmi Bakı xarici diplomatiyanı proseslərə cəlb etməklə azad olunmuş bölgələrin diplomatik toxunulmazlığını qlobal güclərin dəstəyi vasitəsilə ən yüksək həddə çatdırır.
Macarıstan dövlətinin Qarabağ zonasında həyata keçirilən irimiqyaslı layihələrə siyasi cəhətdən qoşulması şübhəsiz yüksək səviyyəli diplomatik gedişdir. Şərqi Zəngəzur regionu ilə yanaşı, Cəbrayılın əhəmiyyəti regional tranzit sistemlərinin siyasi təhlükəsizliyinin qorunması aspektindən çox böyükdür. Lakin məsələnin strateji tərəfi Avropa İttifaqına daxil olan vacib bir ölkənin məhz işğaldan azad edilmiş torpaqlarda açıq şəkildə Azərbaycanın qanuni hüquqlarını siyasi rıçaqlarla müdafiə etməsidir. Macarıstan hökuməti beynəlxalq təzyiqlərə rəğmən müttəfiqlik prinsiplərinə sadiq qalaraq qlobal platformalarda Bakının haqlı mövqeyini müdafiə edən əsas dayaq güclərindəndir.
Həmin addım Avropa daxilindəki fərqli və bəzən qərəzli yanaşmalar fonunda Macarıstanın müstəqil xarici siyasət kursunu nümayiş etdirir. Əsasən Ermənistanın havadarları tərəfindən aparılan anti-Azərbaycan xarakterli kampaniyalara qarşı ən tutarlı diplomatik cavab məhz nüfuzlu xarici dövlətlərin Qarabağın bərpasına maliyyə ayırması hesab edilməlidir. Digər ölkələr məsələyə ehtiyatla yanaşdığı halda, Macarıstanın açıq siyasi iradə nümayişi Cənubi Qafqazın yeni reallıqlarının qeyd-şərtsiz təsdiqidir. Qərb mərkəzli müəyyən təsisatların əsassız hesabatlarına baxmayaraq, Avropa daxilindən gələn güclü dəstək Azərbaycanın apardığı xarici siyasət vektorunun mükəmməlliyini növbəti dəfə təsdiqləmiş olur.
Məsələnin fərqli qlobal ölçüsü bilavasitə Macarıstanın Türk Dövlətləri Təşkilatında tutduğu müşahidəçi statusu ilə sıx bağlıdır. Macarıstan rəhbərliyi uzun müddətdir ki, Avropa ilə Asiya arasında geosiyasi, həmçinin tarixi körpü rolunu oynamağa çalışır. Türk dünyasının vahid siyasi mərkəzə çevrilməsi prosesində həmin dövlətin rolu səciyyəvi xarakter daşıyır. Soltanlı kəndinin bərpasında iştirak qərarı, əslində, TDT çərçivəsində mövcud olan sıx inteqrasiyanın fiziki reallığa çevrilməsini sübut edən mühüm siyasi xətlərdəndir.
Təşkilatda müşahidəçi kimi yer alan Macarıstanın Şərqi Zəngəzur və Qarabağ zonasında mövcudluğu TDT-nin Avropaya inteqrasiyası istiqamətində atılmış möhtəşəm sinerjidir. Türk dünyasının vahid blok formasında çıxış etməsi qlobal idarəetmə sistemində yaranmış xaos şəraitində müdafiə, təhlükəsizlik və strateji məsləhətləşmələr baxımından beynəlxalq tərəziyə böyük təsir göstərir. TDT-nin güclü siyasi, geopolitik xəttə çevrilməsi məhz belə təməlqoyma mərhələlərində reallaşır. Avrasiya materikində cərəyan edən çətin proseslər fonunda qeyd edilən yanaşma türkdilli arealın siyasi sərhədlərinin kifayət qədər genişləndiyini əyani şəkildə göstərir.
***
Hazırkı mərhələdə Qarabağın dirçəldilməsi, sadəcə, infrastruktur təşəbbüsü olmaqdan çıxaraq dövlətlərin etibarlılıq sınağına çevrilib. Macarıstan diplomatiyası hadisələrin gedişatını düzgün qiymətləndirərək Cənubi Qafqazdakı güc balansının şərtsiz şəkildə Azərbaycanın xeyrinə dəyişdiyini yaxşı dərk edir. Rəsmi dairələr həmin reallığı yalnız müşahidə etmir, eyni zamanda, aktiv siyasi iştirakçı qismində prosesin düz mərkəzində dayanır. Budapeştin Şərqi Zəngəzura öz nişanını sancması simvolik olaraq çox incə, coğrafi dəqiqliklə hesablanmış strateji vizyona əsaslanır.
Ərazi mühüm tarixi keçidlərin, həmçinin cənub sərhədlərindəki təhlükəsizlik dəhlizlərinin yaxınlığında qərarlaşıb. Xarici dövlətin həssas coğrafiyada siyasi iradəsinin möhkəmlənməsi regionda sabitliyin dönməz xarakter almasını təmin edən qüdrətli diplomatik sipərdir. Qərb ölkələrinin müxtəlif manipulyasiyalarla regiona müdaxilə etməyə çalışdığı məqamda, Macarıstan tərəfinin Azərbaycanla mütləq həmrəylik sərgiləməsi bütün pozucu ssenariləri alt-üst edir. Avropa İttifaqı daxilindəki radikal dairələrin rəsmi Bakıya qarşı qərəzli qətnamələr qəbul etdiyi mürəkkəb siyasi şəraitdə nümayiş olunan qətiyyətli duruş ədalətin yanında olmağın əsl formulasını təqdim edir.
Belə mürəkkəb xronologiya altında, rəsmi diplomatik dəstəyin maddi və konseptual formada Şərqi Zəngəzurda təcəssüm tapması dağıdıcı qüvvələrin təxribatçı cəhdlərini neytrallaşdırır. Təsadüfi deyil ki, sözügedən müttəfiqlik həm də regiondankənar qüvvələrin bölgəyə yerləşmək cəhdlərinə qarşı çəkilmiş diplomatik sədd sayılır. Azərbaycanın uğurlu diplomatiyası sayəsində Şərqi Zəngəzur qlobal sülh zonasına transformasiya olunur.
Bu qərar Azərbaycan dövlətinin xarici siyasət prioritetlərinin nə qədər düşünülmüş və uzaqgörən olduğunu nümayiş etdirən nümunədir. Hər hansı xarici qüvvənin prosesə fərqli maraqlar prizmasından yanaşmadığını, ideoloji, siyasi və strateji tərəfdaşlıq amillərinin hakim olduğunu görmək kifayət qədər asandır. Macarıstanın qeyd edilən qrantı ayırması, əslində, Avropanın tam mərkəzindən Şərqi Zəngəzura uzanan möhkəm geopolitik dəstəyin rəsmiləşən imzasıdır.
Bu cəsarətli gediş, eyni zamanda, Türk Dövlətləri Təşkilatının təsir hüdudlarının təkcə Mərkəzi Asiya və Qafqazla məhdudlaşmadığını, Şərqi Avropaya qədər uzanan nəhəng qlobal siyasi mərkəzə çevrildiyini təsdiqləyir. Qarabağ nüfuzlu dövlətlərin, xüsusən Macarıstan kimi ardıcıl xarici siyasi xəttə malik sadiq tərəfdaşların diplomatik təmsilçiliyi sayəsində beynəlxalq sülhün və strateji balansın qorunduğu sarsılmaz qalaya çevrilir. Avrasiyanın siyasi mənzərəsi yenidən yazılarkən Azərbaycanın formalaşdırdığı yenilməz müttəfiqlik modelləri regionun gələcək onilliklərdəki təhlükəsizliyinin mütləq qarantı olaraq qalacaq.
Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ
