Seyran Səxavət - 80

Ötən əsrin sonlarında  bizim  gənclik illərimizi cazibə və sehiri ilə zəbt edən bir imza da olmuşdu – Seyran Səxavət. O, sadəcə şeir yazmırdı,yaşadığı dövrün və bizim ürəyimizi danışdırırdı. 

Yaşıdları – Nüsrət Kəsəmənli, Vaqif İbrahim, Məmməd İsmayıl, Çingiz Əlioğlu, Sabir Rüstəmxanlı, Siyavuş Sərxanlı – hərəsi öz poetik aləmi ilə maraqlı idi, amma Seyranın misralarında başqa bir tənhalıq, başqa bir səmimiyyət vardı. Onun şeiri kiminsə şerinə bənzəmirdi. Çünki özü heç kimə bənzəmirdi. Təqlid onun təbiətinə yad idi. O, nə təşbehi borc alırdı, nə obrazı. O, sözü öz taleyindən keçirib yazırdı.

Seyran Səxavət həm şeirində, həm nəsrində – ən əsası isə insanlığında – özü oldu. Səmimiyyət onun yaradıcılığının mayası idi. Bu səmimiyyət pafosdan, nümayişdən uzaq idi, saxta qəhrəmanlıqdan uzaq idi. Onun misralarında səs qaldıran ürək idi – poz verməyən, oynamaq istəməyən, sadəcə döyünən ürək.

Onun sevgi şeirləri isə ayrı bir aləmdir. Orada süni işıq yoxdur. Orada yalnız hissin təbii şəfəqi var. O şeirlərdə sevgi nə şüar olur, nə də şişirdilmiş bir dram. Sevgi sadəcə sevgidir – ağrısı ilə, ümidi ilə, yanğısı ilə. Elə buna görə də oxucu həmin misralarda özünü tapır. Çünki o şeirlərdə yalan yoxdur.

İlk sevgi çox vaxt vüsala çatmır. Amma o, insanın daxilində ömürlük bir iz buraxır. Seyranın “İlk məhəbbət – son məhəbbət” şeiri bu həqiqətlərin poetik sübutudur. O şeir fırtına kimi gəldi. Gəncliyimizin duyğularını silkələdi, ürəklərdə gizli qalan etirafları dilə gətirdi. 

Seyran müəllim nasir də oldu, dramaturq da... və qəribədir ki, zaman keçsə də, o fırtınanın dalğaları səngimədi.  Bu gün 80 yaşındadır, amma o şeirin yaratdığı dalğa hələ də çəkilməyib. Bəlkə də ona görə ki,  həqiqi sevgi kimi, həqiqi söz də qocalmır.

Seyran Səxavətin poeziyası bir nəslin yaddaşında təkcə ədəbi hadisə deyil – duyğusal bir tərcümeyi-haldır. Bu tərcümeyi-hal hələ də davam edir. Hər halda bunu onunla 80 yaşı ərəfəsində baş tutan görüşümüzdə biləcəyik...

– Seyran müəllim, söhbətimizə belə başlayaq: “Şair Seyran” kim idi – dovrün gənclərinin qəlbini fəth edən o gənc şair hansı duyğuların içində doğulmuşdu?

– Mən altı yaşımda məktəbə getdim – əslində gərək yeddi yaşım tamam olaydı. Amma elə bil içimdə bir tələskənlik vardı. Birinci sinifdən sonra çox keçmədi ki, ikinci, üçüncü sinifdə oxuya-oxuya şeirlər, kiçik hekayələr yazmağa başladım. Yazdığım kimi də, mürəkkəbi hələ qurumamış götürüb göndərirdim “Azərbaycan gəncləri” qəzetinə, “Azərbaycan” jurnalına.

Ordan gələn cavablar isə hamısı eyni olurdu: “Şeirləriniz bədii cəhətdən zəif olduğuna görə çap edə bilmədik”. Açığı, o vaxt mən heç başa düşmürdüm ki, bu “bədii cəhət” nə deməkdir. Mən yazırdım, ürəyimdən keçəni deyirdim – bəs niyə zəif idi, onu anlamırdım.

Amma o məktubların başqa bir tərəfi də vardı. Yağlıvənd kəndinə, mənim ünvanıma gələn o zərflər kənd camaatının diqqətini çəkirdi. Xüsusilə də üstündə iri hərflərlə “Yazıçılar İttifaqı” yazılan konvertlər... Camaat baxırdı ki, bu sarışın, balaca uşaq var ha, ona haralardan məktub gəlir! Mənə bir az qibtə ilə yanaşırdılar. O məktubların çölü başqalarını yandırırdı, içi isə məni...

Mən də, düzü, çox vaxt özümü bilməzliyə vururdum. Məktubun içində yazılanları açıb demirdim, elə kənd camaatı kimi özümü yekə aparırdım. Beləcə, Yağlıvəndlə Bakı arasında saysız-hesabsız məktublar gedib-gəldi, amma heç bir nəticə olmadı. Sonra üz tutdum rayon mərkəzinə – “Qızıl Araz” qəzetinin redaksiyasına. İki-üç il də oranın qapısını döydüm. Amma orda da eyni sözləri eşidirdim. Mənə elə gəlirdi ki, Bakıdakılarla bunlar bir-birinin ağzına baxır, eyni cümlələri təkrar edirlər. Sanki başqa söz bilmirdilər. Hər dəfə o sözləri eşidəndə necə sarsılırdımsa, üç-dörd gün heç nə yaza bilmirdim.

Amma nəhayət, bir gün mənim də bəxtimə günəş doğdu. 1960-cı ildə, on dörd yaşım olanda “Qızıl Araz” qəzeti mənim ilk şeirimi çap etdi. Altında da yazmışdılar: “Seyran Xanlarov, Yağlıvənd kənd orta məktəbinin 8-ci sinif şagirdi”. O günü heç vaxt unuda bilmərəm. Mənim üçün təkcə bir şeirin çapı deyildi – o, bütün o illərin, o məktubların, o gözləntilərin cavabı idi.

– Orta məktəbdən sonra Şərqşünaslıq təhsili, “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzeti, “Ulduz” jurnalı, ədəbi mühit, daha sonra isə İranda tərcüməçilik… Geriyə baxanda, onlar sizə daha çox nəyi xatırladır – axtarış, öyrənmə, yoxsa taleyin yazıçıya hazırladığı yol?

– Orta məktəbi qurtardım, 2 il istehsalatda işlədim. O illər mənim üçün başqa bir məktəb oldu – həyat məktəbi. Sonra daxil oldum Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinə, fars dili mütərcimi ixtisasına. Tələbəlik illərində artıq yaradıcılığa ciddi yanaşmağa başladım. Yazmaq mənim üçün sadəcə həvəs deyildi, bir növ daxili ehtiyaca çevrilmişdi. Ara-sıra mərkəzi mətbuatda çap olunurdum. O vaxtlar Qasım Qasımzadə mənim haqqımda “Uğur olsun” adlı yazı yazdı və şeirlərimi “Azərbaycan gəncləri” qəzetində çap etdirdi. Bu, mənim üçün böyük yolun başlanğıcı oldu.

Radioda, televiziyada şeirlərimlə çıxış edirdim. Hələ tələbəykən ilk kitabım – “Adalar” çap olundu. Artıq Yağlıvənd kənd orta məktəbinin o sarışın uşağı yox, respublikada tanınan Seyran Səxavət idim. Xüsusilə məhəbbət haqqında yazdıqlarım və o vaxtın dili ilə desək, “antipartiya” şeirlərim gənclər arasında əzbər deyilməyə başladı. Mən hiss edirdim ki, sözüm oxucuya çatır.

1970-ci ildə zabit kimi hərbi xidmətə yollandım. Frunzedə – indiki Bişkekdə oldum. O illərdə mətbuatdan yoxa çıxdım. Bu yoxluq hiss olunmuşdu. Böyük şairimiz Məmməd Araz “Ulduz” jurnalında yazmışdı ki, “Seyran Səxavət hanı, niyə ədəbiyyatdan qaçaq düşüb?” Əsgərlikdən qayıdandan sonra “Ədəbiyyat və İncəsənət” qəzetində işləməyə başladım. Bir il sonra, 1974-cü ildə tərcüməçi kimi İrana – İsfahan şəhərinə ezam olundum. O vaxt mən beş il idi ki, qələmə toxunmurdum. Düz beş il heç nə yazmadım. Özüm də belə düşünürdüm: yaza bilməyəndə, gərək yazmayasan.

Nəhayət, 1975-ci ildə İranda olanda, bu uzun fasilədən sonra “Hamı elə bilirdi ki...” adlı ilk hekayəmi yazdım. Bakıya göndərdim. Hekayə Üzeyir Hacıbəyova həsr olunmuş yubiley nömrəsində çap olundu və dərhal diqqət çəkdi. Əkrəm Əylisli, Ramiz Rövşən bu hekayəyə yüksək qiymət verdilər və mənə məktub da yazdılar. İndi arxivimdə də qalır, hətta məni Folknerlə müqayisə etdilər. O vaxt mən heç bilmirdim ki, Folkner kimdir…Sonralar sevimli yazıçım oldu.

– Oxucuların şair kimi sevdiyi Seyran Səxavət necə nasir oldu? Həyatın zənginliyi, yaşanmış talelər bəlkə də şeirin çərçivələrinə sığmadı və sizi nəsrə gətirdi?

– Mənə bu sualı çox verirlər: şeirlə tanınan Seyran Səxavət necə oldu nasirə çevrildi? Hətta Ramiz Rövşən bir dəfə çıxış edəndə dedi ki, "Ədəbiyyata təzə gələndə biz cavan şairlərin gözünü qorxudan Seyran Səxavət idi. Azərbaycan şairlərinin xoşbəxtliyindən, Azərbaycan nasirlərinin bədbəxtliyindən Seyran poeziyadan nəsrə keçdi". Amma işin içində həqiqət də var, zarafat da. 

Düzünü deyim, mən bunu elə bir “çevrilmə” kimi qəbul etmirəm. Hara getsəm də, söz məni aparırdı. Şeirdə də, nəsrdə də eyni yükü daşıyırdım. Sadəcə, bir gün gördüm ki, söz məndən daha geniş meydan istəyir…Mənim üçün söz birdir – istər şeir olsun, istər nəsr. Sadəcə, onun ifadə forması dəyişir. Bəli, bir vaxt gördüm ki, içimdə yığılanlar şeirin çərçivəsinə sığmır. Şeir daha çox sıxılmış fikirdir, yığcamdır, bir növ partlayış kimidir. Amma həyat… həyat o qədər geniş, o qədər çoxqatlıdır ki, onu bəzən bir neçə misraya yerləşdirmək olmur.

Mənim gördüklərim, yaşadıqlarım, insanların taleləri, kəndin, şəhərin, zamanın özü – bunlar artıq başqa bir nəfəs istəyirdi. O nəfəsi mən nəsrdə tapdım. Amma şeiri də içimdən çıxarmadım. Bu yaxınlarda 525-cı qəzet bir səhifə şeirlərimi vermişdi. Mənim nəsrimdə də şeir var – ritm var, ahəng var, sözə münasibət var. Ona görə deyərdim ki, mən şeirdən nəsrə keçmədim. Sadəcə, söz məni harada daha rahat danışdırdısa, mən də ora getdim.

– Deyəsən bu barədə müsahibələrinizin birində də danışmışdınız, hətta bir nəsr əsərinizdən sitat da gətirmişdiniz.... 

 –Bəli, elə məqamlar olub. Bir tədbirdə kimsə dedi ki, mənim nəsrim də şeir kimidir. Mən də fikirləşdim ki,  doğrudan da elədir. Çünki mən sözə heç vaxt sərhəd qoymamışam – şeir deyəndə də, nəsr deyəndə də, mənim üçün əsas olan onun nəfəsidir.  Mənim yaddaşım da qəribədir – Allah vergisidir. Elə bil yazdıqlarım məndən çıxmır, içimdə qalır. Bəzən özüm də təəccüblənirəm ki, necə olur, illər keçsə də, yazdıqlarımı az qala əzbər bilirəm.

Siz nəsrdən danışırsınız, mən də deyim bir nümunə. “Nekroloq” romanımın ilk abzası:
“Aralıdan baxanda Yer kürəsi çürük toxuma oxşayırdı, yaxından baxanda isə oxşamırdı – eləcə çürük idi”. İndi deyin, bu şeirdir, ya deyil? Məncə, məsələ bunda deyil. Söz yerini tapanda, cümlə nəfəs alanda, fikir insanın içindən keçib gələndə – o artıq janr tanımır. İstəsən şeir de, istəsən nəsr. Əgər oxucunun içində nəsə tərpədə bilirsə, deməli, söz öz işini görüb.

– Yəqin buna görədir ki, Seyran Səxavətin əsərləri həmişə oxunaqlığı ilə seçilib. “Daş evlər”, “Qızıl teşt”, “Nekroloq” və digər əsərlər ədəbiyyat tarixində öz layıqli yerini qoruyub saxlayacaqdır. Yaxud başqa çür deyim: müasir Azərbaycan nəsrində sizin özünəməxsus bir ədəbi “məkanınız”, bədii dünyanız formalaşıb. Bunun bir sirri varmı?

- Mən yazmağın nə olduğunu sonralar başa düşdüm. Uşaqlıq, gənclik vaxtı yazanda mən bunları yəqin ki, duymamışam. Əksini desəm də sizi aldatmış olaram. İndi başa düşürəm ki, mənim üçün yazmaq nədi. Uşaq vaxtı arzulayırdım ki, velosipedim olsun. O velosiped alınana qədər mən çox narahat idim. Elə bilirdim içimdə böyük bir yük var. Elə bilirdim ki, arzum köçüb yurdu qalıb. Əlbəttə mən bunu indiki ağlımla deyirəm. 

Amma nəhayət, uzun mübarizələrdən, çəkişmələrdən sonra mənə velosiped aldılar. Ondan sonra rahat oldum. Bax yazmağı da o hissə bənzədirəm. Necə ki, velosiped alandan sonra rahat oldum, hər bir yazını yazandan sonra da o rahatlığı hiss edirəm.Mənim üçün yazmaq sadəcə cümlə qurmaq deyil. Mən sözə söykənirəm – onun gücünə, qüdrətinə. Bəzən elə olur ki, bir rəssamın çəkə bilmədiyi mənzərəni sözlə qururam, oxucunun gözünün qabağına gətirirəm. Oxucu da istəmədən o mətnin içində qalır, sanki ondan çıxa bilmir.

Mənim yazdıqlarımda Azərbaycan dilinin zənginliyi var – onun musiqisi, səsi, hətta ətri var. Mən dili sadəcə vasitə kimi yox, canlı bir varlıq kimi görürəm. Onu qorumaq, yaşatmaq, yerində işlətmək mənim üçün borcdur. Düzünü desəm, mən özümə təkcə yazıçı kimi baxmıram. Mən bir az da sözün rəssamıyam, bir az onun bələdçisi, bir az da keşikçisiyəm. Hətta deyərdim ki, sözün sahibiyəm – ona görə yox ki, söz mənə məxsusdur, ona görə ki, mən ona sahib çıxıram.

Əgər hansısa ciddi qələm adamı sözü yerində işlətmirsə, cümlənin xətrinə dəyirsə, qoy bilsin ki, mən bunu hiss edirəm. Mənim üçün sözün haqqı var – onu qorumaq lazımdır.

– Yaradıcılıq yolunuz sonralar sizi dramaturgiyaya gətirdi. Səhnəyə üz tutmağınızın arxasında hansı daxili ehtiyac və ya yaradıcılıq çağırışı dayanırdı?

– Etiraf edim ki, Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında səhnələşdirilən “Qızıl Teşt” mənim yaradıcılığımda, eləcə də Azərbaycan teatrının tarixində xüsusi bir mərhələ oldu. Bu əsəri 1986-cı ildə yazdım. Bir il sonra çap olundu. 1988-ci ildə teatrın repertuarının müzakirəsi gedirmiş. Orda bizim çılğın şairimiz Tofiq Bayram da iştirak edirmiş. O, repertuarı ciddi şəkildə tənqid edib. Teatrın o vaxtkı rəhbəri Həsən Turabov da deyib ki, “ay Tofiq, biz aktyoruq, siz nə gətirirsinizsə onu oynayırıq, bəs hansı əsəri təklif edirsiniz?” Tofiq Bayram da mənim “Qızıl teşt”imi təklif edib. 

Düzü, mən xasiyyətcə mülayim adamam, yola verənəm. Məndən konflikt yaradan olmaz. Həmişə çalışmışam ki, yola gedim, məni də yola versinlər. Amma dramaturgiya başqa şeydir – dramaturgiya konflikt deməkdir.

Bir gün Həsən Turabov məni çağırdı. Orda o vaxt gənc rejissor olan Bəhrəm Osmanov da var idi. Məni inandırdılar ki, bu əsəri pyesə çevirə bilərəm. Mən də ordan çıxıb getdim bağa və cəmi 15 günə “Qızıl Teşt”i pyes kimi yazdım. O vaxt tamaşa haqqında çox yazdılar. Əsərdə kommunist rejiminə qarşı fikirlər vardı. Hətta Moskva mətbuatında da iki jurnalist məni müdafiə edirdi. Əsər yuxarılara o qədər də sərf etmirdi. Tamaşa səhnəyə qoyulana qədər məni az qala hər gün Mərkəzi Komitəyə çağırırdılar ki, buranı kəs, oranı dəyiş.

Mən də axırda dedim ki, əgər bu qədər müdaxilə olacaqsa, onda əsəri repertuardan çıxarın – heç nə dəyişməyəcək.Düzdür, sonradan bu əsərdən siyasi məqsədlər üçün istifadə edənlər də tapıldı. Amma mənim niyyətim başqa idi. “Qızıl Teşt” əslində o rejimə – sonradan Xocalı soyqırımını, 20 Yanvar hadisələrini doğuran sistemə qarşı yazılmış bir etiraz idi.

– Qarabağ mövzusu…illər əvvəl  həm özünüzə, həm də ərkiniz keçən dostlara Qarabağ haqqında yazmağı qadağan etdiniz… 

– Bəli, olub bu. Demişdim ki, Qarabağ işğaldan azad olunana qədər mən kişilikdən istefa vermişəm. Bu, sadəcə söz deyildi, mənim içimdəki ağrının, etirazın ifadəsi idi. Hətta yaxın dostlarıma da demişdim ki, Qarabağ haqqında yazmayın. Onlar əvvəl təəccübləndilər də. Amma mən başqa cür düşünürdüm. Mənə elə gəlirdi ki, o dərdin ən doğru  çarəsini səngərdə olan adam verməlidir, qərar verən adam deməlidir.

Deyirdim ki, Qarabağ haqqında ən böyük əsəri Ali Baş Komandan yazmalıdır, ən gözəl romanı Müdafiə Nazirliyindən gözləyirəm – yəni bu sözün məsuliyyətini daşıyanlar. Zaman keçdi… və mən gördüm ki, o əsər doğrudan da yazıldı. Amma kağızda yox – torpağın üstündə, tarixdə, qanın və qürurun içində yazıldı.

– Əsərlərinizin ekran dili ilə danışması – kino və ya televiziya üçün ekranlaşdırılması barədə nə vaxtsa düşünmüsünüzmü?

– Mənim əsərlərimdən beş-altısı ekranlaşdırılıb. Düzünü desəm, hamısının adını indi bir-bir xatırlamıram, amma yadımda qalanlar var – “Paravozsürən”, “Gün ağladılar”, “Bir kisə kartof”... Amma burda bir söz deməsəm, ürəyimdə qalar. Bizim kino da, dilimiz kimi reanimasiyadadır. Hərəsi də bir palatada yatır. Bu, mənim gəldiyim acı nəticədir.

İndi baxırsan ki, bir az texnikanı bilən hər yazıçı ssenari yaza bilir. Amma ssenari yazanların çoxu yazıçı ola bilmir. Fərq də burdan başlayır. Ədəbiyyata söykənməyən kino mənim üçün bic uşaq kimidir – kökü yoxdur, yaddaşı yoxdur. Belə kino böyüsə də adam olmur. Ona görə də son otuz ildə çəkilən filmlərin çoxuna baxanda adam çaşır – nə demək istəyirlər, kimə deyirlər, niyə deyirlər... Sanki söz də yoxdur, nəfəs də yoxdur. Elə-belə, çəkilib... və unudulub.

–Dil məsələsindən danşdınız. Dilin çızdağənı çıxaranlara həmişə qəzəbli olmusunuz...

– Səmimi deyim, mən bu məsələyə çox ağrıyla baxıram. 44 günlük savaşda dövlət başçısı təkcə bir düşmənlə yox, bütün dünya ilə üz-üzə qaldı.  Bu gün də dil uğrunda vuruşur.  Bu qədər dilçi, bu qədər söz adamı var, bəs haradadır onların səsi? Təşkilatlar var, adlarını saysan, bitməz. Amma işə gələndə hamı kənarda dayanır, sanki prezident deməlidir ki,  sonra hərəkətə gəlsinlər... 

Çox yüksək tribunadan deyilir ki, dili daxili imkanlar hesabına dili zənginləşdirməliyik.  Elə danışırlar ki, guya  dil kolxozdur – daxili imkanlarla plan doldurmaq lazımdır. Amma bir həqiqət də var: dilin yiyəsi xalqdır. Onu yaşadan da xalqdır, öldürən də. 

Mən həmişə demişəm – cümlə qurmaq dövlət qurmaq kimi çətindir. Söz yerində olmayanda fikir dağılır, dövlət də elə. Mənim yaddaşımda minlərlə – 30 min belə “səhv” var – dilə basdırılmış mina kimi. Harada partlayacağı bilinmir. Bu gün dilin ən böyük zərbəni aldığı yer televiziya məkanlarıdır. Açıq deyim, bəlkə də 95 faiz problem oradan gəlir. Qalanı mətbuatın, sosial  şəbəkələrin payıdır.

Yolunu da demişəm: dili qorumaq üçün hamı öz yerində məsuliyyət daşımalıdır. Bu iş tək bir adamın işi deyil. Xalqın ən böyük silahı dildir.  Gözləmək yox… sahib çıxmaq vaxtıdır.

– Sizi çox vaxt “altmışıncılar” nəslinin ənənələri ilə əlaqələndirirlər. Sizcə yaradıcılığınız bu nəslin hansı cəhətləri ilə səsləşir, hansı məqamlarda isə onlardan ayrılır?

– Düzünü deyim, mən ədəbiyyatı illərə, onilliklərə bölənlərdən deyiləm. Mənim üçün ədəbiyyat təqvimlə ölçülmür. Ədəbiyyatda tarix yox, əsər var. Bu gün də yazılır, dünən də yazılıb. Amma hamısı ədəbiyyat deyil. Əsər varsa – o yaşayır, yoxdursa, istədiyin qədər tarix yaz, xeyri yoxdur.

Əsəri rəqəmlə ölçmək olmaz. Onu ya hiss edirsən, ya da yox. Ədəbiyyat mənim üçün statistik yox, nəfəsdir. Nəfəsi olmayan mətnin isə yaşı da olmur.

– “Nekroloq” romanınızın Yazıçılar Birliyi tərəfindən ilin ən yaxşı romanı kimi qiymətləndirilməsi sizə hansı impulsları verdi? 

– Mən “Nekroloq”u yazanda bir kəndi yox, dünyanı yazmaq istəyirdim. Çünki sosial bərabərsizlik, insanların bir-birindən uçurum kimi fərqlənən həyatı, müharibələr – bunlar tək bir yerin dərdi deyil. Bu, insanlığın dərdidir. Müharibə isə bu dərdi daha çılpaq göstərir. Mən gördüm ki, bir kənddə ayağı yer tutan bircə başıpapaqlı qalıb – o da çolaq bədən tərbiyəsi müəllimi. O uşaq­ları hər gün kəndin yollarında o baş-bu başa yeridir ki, yollar itməsin, cığırlar bağlanmasın, kənd xəritədən silinməsin. Amma içində başqa bir ağrı var – kənddə kişi qalmayıb. Sabah bir adam ölsə, onu da qadınlar basdıracaq.

Bax, faciə budur. Millətin dərdi də elə burdan başlayır. Mən o kəndi yazanda əslində bir kəndi yox, bütün dünyanı yazırdım. Bu ağrı təkcə bizim deyil – bu, insanlığın içindən keçən ağrıdır.

Amma “Nekroloq”  Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Yusif Səmədoğlu adına “İlin ən yaxşı romanı” mükafatını alanda, açığı, içimdə qəribə bir hiss vardı. Sevinc də idi, amma təkcə sevinc deyildi. Getdim Yusif müəllimin qəbrini ziyarət elədim. Dayandım qarşısında, sağ adamla danışırmış kimi halallıq istədim. Mənim üçün bu mükafatdan da vacib olan o halallıq idi. Elə bil o da özünə xas aristokrat sakitliyi ilə dedi: “Halaldır... Mən Anara demişdim, bu mükafatı sən almalısan”. Mən də içimdə bir rahatlıq tapdım. Ruhu şad olsun.

– Sonda ənənəvi sualım: bugünkü gənc yazıçılara və oxuculara, xüsusilə ədəbiyyata yeni gələn nəsilə nə demək istərdiniz?

– Mən onları çox istəşyirəm.Ona görə də onları həmişə müdafiə etmişəm. Amma bir həqiqəti deyim: bizim ədəbiyyatda çox güclü söz xanımları yetişib.  Məsələn, Təranə Turan. Elmlər doktorudur, amma elmi ilə yox, sözün ağrısı ilə danışır. Deyir: “Mən elə susdum ki, daş bilib divara hördülər məni...” – bax, bu susqunluğun içindən qopan səsdir.

Arzu Nehrəmli var – bir misra ilə adamı silkələyir: “Bir gecəlik yuxu kimi, görməmiş yozmuşam səni...” Bir də Ülkər Nicatlı... Sevgi haqqında deyir ki, “Sənin ürəyində doğan misranın, mənim ürəyimdə qafiyəsi var”. Bu, artıq sözün içində yaşayan adamın misrasıdır. Ağrıdan yazanda da saxtalaşmır: “Tufanlar içində boğulan qayıq, uzaqdan əl edən ölüm kimidir...” – belə misraları görüb keçmək olmur, adam “bəhbəh” deməyə məcbur qalır.

Yaxud Qulu Ağsəs – analoqu yoxdur. Öz səsi var, öz nəfəsi var. Niyə biz deməyək bunu? Niyə gərək başqası desin ki, biz də tanıyaq? Təranə Vahid var – mən də nasirəm, amma açıq deyirəm, bu qız tamam başqa yerdə dayanır. Demirəm hamıdan böyükdür, amma onun yazdığı kimi yazan yoxdur. Nəsrdə də elə cümlə qurur ki, adi söz birdən-birə dirilir: “Kəndin yuxarı başında Ağahəsən kişi asqıranda, bu biri başında Məmmədhəsən kişi deyirdi ki, öz başını yesin...” – bax, bu, sadə cümlə deyil, bu, həyatın özüdür.

Bir də Əfşan Yusifqızı və başqaları... Mən bunları oxuyuram. Soruşa bilərsiz ki, vaxtı haradan tapırsan? Deyirəm, söz adamı vaxt tapmır, vaxt yaradır. Bəzilərini bir dəfə oxuyuram kifayət edir. Bəziləri var – dönə-dönə oxuyursan, çünki o söz səni buraxmır…

–Çox maraqlı həmsöhbət oldunuz. Söz sözü çəkər, amma təəssüf ki, bəzi suallarım da qaldı. Saxlayaq 90–na, hələlik isə 80 illik yubileyinizi təbrik edirik, çox sağ olun.

Namiq Qədimoğlu

XQ