Baş nazir Əli Əsədov MDB Hökumət Başçıları Şurasının Rusiyanın Soçi şəhərində keçirilən iclasındakı çıxışında Azərbaycanın artıq Şərq-Qərb, Şimal-Cənub və Orta Dəhliz nəqliyyat marşrutlarında mühüm mərkəz kimi tanındığını bildirib. Hökumət başçısı nitqində ölkəmizin tərəfdaşları ilə birlikdə bu nəqliyyat infrastrukturlarının tam ötürücülük gücü ilə fəaliyyətini təmin etmək üçün praktik işlər gördüyünü, dəhlizlərin inkişafına mühüm vəsait ayırdığını, son 20 il ərzində isə respublikamızda avtomobil və dəmir yollarının salındığını, həmçinin əsaslı təmirinin aparıldığını vurğulayıb.

Ə.Əsədov bu gün Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş Qarabağda şaxələndirilmiş avtomobil və dəmir yolu şəbəkəsinin yaradılmasına investisiya qoyduğunu və şimal nəqliyyat şəbəkələ­rini cənub və şərq şəbəkələri ilə birləşdir­məkdə olduğunu da qeyd edib.

“Laçında Beynəlxalq Hava Limanının inşası yüksək sürətlə davam etdirilir. Bu aeroport 2025-ci ildə artıq istismara ve­riləcək. Bakı limanının ötürücülük imkan­larının ildə 15 milyon tondan 25 milyon tonadək artırılması üzrə işlər davam edir. Bütün bu tədbirlər daşımaların artmaqda olan həcmini mənimsəmək və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin fasiləsiz işini təmin etmək məqsədilə Azərbaycanın tranzit potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artır­mağa imkan verəcək”,- deyə Baş nazir bildirib. 

Sözügedən nəqliyyat dəhlizlərinin in­kişafı nəticəsində Azərbaycanın Avrasiya İqtisadi Birliyi ölkələri ilə əmtəə dövriyyə­si 38 faiz artıb. Yeri gəlmişkən, ötən ilin yekunlarına görə, Azərbaycanın adıçə­kilən Birlik ölkələri ilə əmtəə dövriyyəsi 31 faiz artaraq 4,7 milyard dollara yüksə­lib, həmin dövlətlərin Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsində payı 9 faizə yaxın olub, cari ilin ilk 4 ayı ərzində isə əmtəə dövriyyəsindəki artım 38 faiz təşkil edib. Azərbaycan hazırda Avrasiya İqtisadi Birliyindən olan tərəfdaşlarla qarşılıqlı tə­darüklərin diversifikasiyası üzərində ça­lışaraq ticari-iqtisadi əməkdaşlığın yeni sahələrini axtarmağa səy göstərir.

İclasda investisiyalar üzrə qarşılıqlı fəaliyyətin dinamikasının müsbət olduğu da bildirilib. Bu isə Azərbaycanda çox əl­verişli investisiya mühitinin mövcudluğu ilə əlaqələndirilib.

Xatırladaq son illər ərzində Orta Dəh­liz (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi) vasitəsilə tranzit yükdaşımala­rın həcmi getdikcə artıb. Azərbaycanın düşməndən təmizlənən ərazilərində isti­fadəyə verilən beynəlxalq hava limanla­rının bu istiqamətdə önəmli rol oynayıb. Zəngəzur dəhlizinin fəaliyyətə başlama­sından sonra isə artıq regionun tranzit potensialının daha da güclənəcəyi əmin­liyi yaranıb. 

Xatırladaq ki, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu 2014-cü ilin fevral ayında Azərbaycan, Qazaxıstan və Gür­cüstanın müvafiq strukturlarının iştirakı ilə yaradılıb. Sonradan layihəyə Ukray­na, Rumıniya və Polşa da qoşulub. İndi marşrut Çin–Qazaxıstan sərhədindən başlayır və Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçərək Avropaya qədər uzanır. Bütün marşrut boyunca vahid tarif yaradılaraq “vahid pəncərə” prinsipi tətbiq olunur.

Yeri gəlmişkən, burada bir məsələni də qeyd etmək istərdik. Azərbaycan Çin­lə Avropa İttifaqı (Aİ) arasında ən önəmli nəqliyyat qovşağına çevrilməklə yanaşı, bütün bölgənin iqtisadi inkişafını şərtlən­dirəcək yeni layihəyə başlayıb. Belə ki, Qazaxıstandakı “Kaşağan” yatağından ilk test xam neft partiyası Xəzər dənizin­dən keçməklə Aktau–Bakı marşrutu ilə daşınıb. Daşınma “Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” QSC-yə məxsus “Aka­demk Xoşbəxt Yusifzadə” tankeri ilə ger­çəkləşdirilib.

Orta Asiya və Cənubi Qafqazdan keçən Orta Dəhlizin əsas funksiyası Şərqdən Qərbə enerjidaşıyıcılarının və konteyner daşımalarının intensivliyi ilə miqyasının artırılmasıdır. Bir zamanlar çox böyük ümidlər bəslənən və az qala “yeni əsrin ən böyük, qlobal layihəsi” kimi təqdim edilən, Çinin təşəbbüsü olan “Bir kəmər-bir yol” layihəsindən fərqli olaraq Orta Dəhliz səmərəliliyi ilə diqqət çəkir. Bunu ötən ilin mayında Çindəki Tuansze­sun şəhərindən Finlandiyaya göndərilmiş ilk test yük partiyasının Bakıya uğurla çatdırılması da sübut etdi. “Nurminen Logistics” şirkətinə məxsus yük sonradan dəmir yolu ilə Gürcüstanın Poti limanına, oradan da bərə ilə Rumıniyanın Konstan­sa limanına daşınmışdı.

Azərbaycan, Çin, Qazaxıstan və Gürcüstan tərəfindən Orta Dəhliz marş­rutunun inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutu­lur. Ekspertlərin hesablamalarına görə, marşrutun illik potensialı 10 milyon met­rik ton və ya 200 min konteynerdir. Dörd ölkə daxili şirkətlər üçün vahid tarifləri müəyyənləşdirmək, habelə yükdaşıma şirkətlərinin fəaliyyətini sadələşdirmək niyyətindədir.

Samir HEYDƏROV,
iqtisadçı-ekspert

Baş nazir Əli Əsədovla Rusiya Federasiyasının baş naziri Mixail Mi­şustin arasında işgüzar səfər çərçi­vəsində görüşündə iki ölkə arasında ticari-iqtisadi münasibətlərin geniş­ləndrilməsi perspektivləri müzakirə olunub. Görüşdə hər iki ölkənin prezi­dentlərinin səyi nəticəsində bu dövlət­lərin münasibətlərinin strateji tərəfdaş­lıq səviyyəsinə yüksəldiyi vurğulanıb. 

Qeyd edək ki, səmərəli əməkdaş­lıq nəticəsində Azərbaycan və Rusi­ya arasında xarici ticarət dövriyyəsi 2023-cü ilin yanvar-aprel aylarında 1 milyard 387 milyon 220,4 min dollar təşkil edib ki, bu da keçən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 55,3 faiz çoxdur.

Dövlət Gömrük Komtəsinə istina­dən onu deyə bilərik ki, hesabat döv­ründə qonşu ölkədən respublikamıza idxalın həcmi 2022-ci ilin ilk 4 ayı ilə müqayisədə 49,4 faiz artaraq 1 mil­yard 37,7 milyon dollara bərabər olub. Eyni dövrdə Azərbaycandan Rusiyaya ixracın həcmi isə 75,7 faiz artaraq 349 milyon 476,34 min dollar təşkil edib. Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının statistikasına görə, təkcə 2022-ci ildə Rusiyadan Azərbaycana köçürülən pul baratları 4,8 dəfə arta­raq 623 milyondan 2 milyard 969 mil­yona çatıb. 

Cari ilin birinci rübündə Azərbay­can köcürülən pul baratlarının ümumi həcmi ötən ilin analoji dövrü ilə müqa­yisədə 84,2 faiz artaraq 442,1 milyon ABŞ dolları olub. Bu ilin yanvar -aprel aylarına görə, qeyri-neft ixracı üzrə ikinci yer Rusiyanın payına düşüb. Belə ki, ixracın həcmi 285,22 milyon ABŞ dolları (artım 48,8 faiz) təşkil edib. Qeyri-neft ixracında xüsusi çəki 24,02 faiz olub.

Yeri gəlmişkən, Rusiya Azərbay­canın ən çox mal idxal etdiyi ölkələr siyahısında 1-ci yerdədir. Rusiya rəs­milərinin də qeyd etdiyi kimi, bu il Ru­siya-Azərbaycan ticarət dövriyyəsinin 5 milyard dollara çatdırılması planlaş­dırılır.

Sonda bildirim ki, bu müsbət göstəricilər mövcud nəqliyyat dəhlizin uğurlu fəaliyyəti ilə bağlıdır. Belə ki, Rusiya–Ukrayna müharibəsi ilə əlaqə­dar Rusiyanın Qərb ölkələri ilə müna­sibətlərinin kəskin pisləşməsi iqtisadi ticarət münasibətlərindən də yan keç­məyib. Qərb ölkələrinin Rusiyaya tət­biq etdikləri sanksiya səbəbi ilə Rusi­ya alternativ yollar axtararaq öz xarici ticarət əlaqələnin kursunu əsasən Çin və Hindistan üzərində qərarlaşdırıb. 

Burada, təbii ki, ticarət- logistika infrasturukturunun çox böyuk əhə­miyyəti var. Rusiya bu baxımdan Şimal-Cənub dəhlizinə çox boyuk əhəmiyyət verir. Astara-Rəşt yolunun istifadəyə verilməsindən sonra da bu istiqamətdə daşınılacaq yüklərin ümu­mi həcmi 30 milyon tona çata bilər. Bütün bunlar bir daha onu göstərir ki, Azərbaycan Rusiyanın xarici iqtisadi əlaqələrinin təmin edilməsində əhə­miyyətli bir ölkədir.

Vaqif BAYRAMOV, “Xalq qəzeti”