1990-cı illərdə NASA-nın “Magellan” kosmik gəmisi tərəfindən əldə edilən Veneranın radar məlumatlarının yenidən araşdırılması Yer kürəsinin qonşu planetində aşkar edilən ilk yeraltı xüsusiyyəti olan lava axını ilə yaradılan böyük bir yeraltı boşluğun mövcudluğunu göstərir.
AZƏRTAC “Reuters” agentliyinə istinadla xəbər verir ki, tədqiqatçılar radar məlumatlarının Yer kürəsindəki müəyyən vulkanik yerlərdə tapılan lava borusu adlanan geoloji xüsusiyyətlə uyğun olduğunu bildiriblər. Lava boruları Ayda da var, onların Marsda mövcud olduğu düşünülür.
Venera səthi qalın və zərərli buludlarla örtülmüş sirlərini qoruyub saxlayıb. Lakin radar bu buludların arasından müşahidə apara bilir. Alimlər Veneranın vulkanizm tarixini nəzərə alaraq, lava borularının mövcudluğu barədə nəzəriyyə irəli sürmüşdülər.
“Nəzəriyyədən birbaşa müşahidəyə keçmək irəliyə doğru böyük addımdır, yeni tədqiqat istiqamətlərinə qapı açır və planeti araşdırmağa yönəlmiş gələcək missiyalar üçün vacib məlumatlar verir”, - deyə İtaliyadakı Trento Universitetinin radar və planetar alimi, bazar ertəsi günü “Nature Communications” jurnalında dərc olunmuş tədqiqatın baş müəllifi Lorenzo Bruzzone bildirib.
Tədqiqatçılar 1990 və 1992-ci illərdə “Magellan”ın uzaqdan zondlama cihazı ilə əldə edilən məlumatlarını altında lava borularının olduğunu göstərən lokal səth çöküntülərinin əlamətləri olan yerlərdə araşdırıblar. Onlar lava boruları kimi yeraltı boşluqları müəyyən etmək məqsədilə bu yaxınlarda hazırlanmış məlumat təhlili metodundan istifadə ediblər.
Alimlərin aşkar etdikləri və boş lava borusunun bir hissəsi kimi şərh edilən struktur “Nyx Mons”un qərb yamacında yerləşir. Bu, qalxan vulkanıdır (ümumi forması döyüşçü qalxanına bənzəyən geniş və yumşaq bir maili vulkan) və təxminən 362 kilometr enində, planetin şimal yarımkürəsində yerləşir. Ərazidə səth çöküntülərinin yaratdığı çoxlu sayda çuxur var.
“Venera haqqında biliklərimiz hələ də məhduddur və indiyə qədər onun səthinin altında baş verən prosesləri birbaşa müşahidə etmək imkanımız olmayıb”, - deyə Trento Universitetinin radar alimi və tədqiqatın aparıcı müəllifi Leonardo Karrer bildirib.
Veneranın diametri təxminən 12000 kilometrdir ki, bu da Yer kürəsindən bir qədər kiçikdir. “Magellan” gəmisi Venera səthinin 98 faizini xəritələşdirib. Onun məlumatları alimlərə Günəş sistemindəki digər planetlərdən daha çox vulkana malik olan və səthində keçmişdə lava axınlarının geniş dəlillərini nümayiş etdirən Veneranın səthi haqqında əsas anlayışlar verməyə kömək edib.
Məlumatlarda müəyyən edilmiş görünən lava borusunun orta diametri təxminən 1 kilometr, damının qalınlığı azı 150 metrdir. “Magellan”ın məlumatlarının məhdudluğu səbəbindən strukturun yalnız ilkin hissəsi birbaşa müşahidə edilə bilər. Tədqiqatçılar onun daha uzun, bəlkə də bir neçə kilometr uzandığını ehtimal edirlər. Vulkanın ölçüləri onu Yer kürəsində tapılan və ya Mars üçün proqnozlaşdırılan lava borusundan həm daha geniş, həm də hündür edir. Tədqiqatçılar bildiriblər ki, Veneranın səthində müşahidə edilən lava kanalları Günəş sistemindəki digər planetlərdə, həmçinin Ayda mövcud olanlardan daha böyük və uzundur.
