Azərbaycanın çoxşaxəli diplomatiyasının uğur marafonu davam edir
Paytaxt Bakının qlobal miqyaslı diplomatik müzakirələrin, iqlim konfranslarının və beynəlxalq təşkilatların toplantılarının mərkəzi halına gəlməsi dövlətin çoxşaxəli fəaliyyət gündəliyinin əyani göstəricisidir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin son bəyanatlarında vurğulandığı kimi, Bakıda keçirilən genişmiqyaslı xarici siyasət yığıncaqları respublikanın beynəlxalq arenada artan rolunu və fərqli platformalar arasında körpü rolunu oynamaq potensialını nümayiş etdirir.
Beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində strateji muxtariyyət anlayışı dövlətin xarici güclərdən asılı olmadan, milli hədəflərinə uyğun qərarlar qəbul etmək iradəsini ifadə edir. Azərbaycan xarici siyasətində çoxvektorluluq prinsipini rəhbər tutaraq qlobal güc mərkəzləri ilə bərabərhüquqlu və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan əlaqələr qurmağa nail olub. Respublikanın fəaliyyət trayektoriyası göstərir ki, güclü dövlət olmaq qlobal səviyyədə fərqli siyasi qütbləri sülh və əməkdaşlıq naminə mərkəzləşdirmək bacarığı ilə bağlıdır.
Azərbaycan regional inteqrasiya layihələrinin fəal təşəbbüskarı olmaqla yanaşı, həm də qlobal idarəçilik strukturları ilə əməkdaşlığı prioritet istiqamət kimi müəyyən edib. Dövlətin xarici siyasət fəlsəfəsi münaqişələrin sülh yolu ilə həlli, suverenliyə hörmət və daxili işlərə qarışmamaq prinsipləri üzərində qurulub. Bakı şəhərinin beynəlxalq konfranslar mərkəzinə çevrilməsi həmin prinsiplərin qlobal miqyasda təbliği üçün əlverişli şərait yaradır.
Tarixi baxımından yanaşdıqda, Azərbaycanın qlobal maliyyə və inkişaf institutları ilə tərəfdaşlığı çoxillik inkişaf yolu keçib. 2010-cu ildə Bakıda təşkil olunan İslam İnkişaf Bankı Qrupunun 35-ci illik toplantısı ölkənin beynəlxalq səviyyəli genişmiqyaslı konfranslara ev sahibliyi etmək qabiliyyətinin ilkin mühüm mərhələlərindən hesab edilir. Həmin tarixi dövrdən etibarən respublika qlobal maliyyə arxitekturasının fəal iştirakçısına çevrilib. Aradan keçən 16 il ərzində qazanılmış təcrübə, möhkəmlənən daxili sabitlik və genişlənən xarici əlaqələr imkan vermişdir ki, cari ilin iyun ayında Azərbaycan növbəti dəfə İslam İnkişaf Bankı Qrupunun illik toplantılarına uğurla ev sahibliyi etsin. Belə ardıcıl əməkdaşlıq İslam dünyası ilə siyasi həmrəyliyin dərinləşməsi baxımından geosiyasi əhəmiyyət daşıyır.
İslam İnkişaf Bankı Qrupunun illik toplantılarının Bakıda keçirilməsi tarixi, dini və mədəni bağların müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində böyük siyasi gücə çevrildiyini aydın göstərir. Dövlət rəhbərliyinin İslam coğrafiyasındakı fəallığı təkcə qarşılıqlı iqtisadi layihələrlə məhdudlaşmır, həm də İslam əleyhinə yönəlmiş qlobal təhdidlərlə mübarizədə ortaq platformaların yaradılmasını hədəfləyir. Azərbaycan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının ən fəal üzvlərindən olaraq, müsəlman xalqların haqlı mövqelərinin beynəlxalq arenada müdafiəsinə böyük töhfələr verib.
Xarici siyasət kursunun çoxşaxəliliyini və qlobal miqyasını nümayiş etdirən mühüm mərhələlərdən növbətisi 2024-cü ilin noyabr ayında paytaxtda keçirilən COP29 iqlim sammiti idi. BMT-nin qlobal konfranslarından hesab olunan həmin sammitin Bakıda təşkil edilməsi ölkənin beynəlxalq nüfuzunun zirvə nöqtələrindən hesab olunmalıdır. Geosiyasi qarşıdurmaların gərginləşdiyi bir dövrdə Azərbaycan həm inkişaf etmiş, həm də inkişaf etməkdə olan dövlətləri ortaq məqsədlər ətrafında cəmləşdirmək istedadını ortaya qoydu. Enerji ixracatçısı olan dövlətin yaşıl gündəliyi dəstəkləməsi və qlobal iqlim maliyyələşdirilməsi istiqamətində qərarların qəbul edilməsinə rəhbərlik etməsi onun strateji uzaqgörənliyini göstərir. Sammit zamanı əldə olunan uğurlar Azərbaycanın diplomatik korpusunun yüksək peşəkarlığını və mürəkkəb qlobal məsələlərdə konsensus əldə etmək qabiliyyətini nümayiş etdirdi.
Qlobal miqyaslı uğurlu fəaliyyətin davamı olaraq, cari il may ayında Bakıda düzənlənən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası (WUF13) mühüm siyasi əhəmiyyət kəsb etdi. Dünyada mənzil böhranı, təhlükəsiz və dayanıqlı yaşayış məskənlərinin qurulması mövzusuna həsr edilən nüfuzlu konfrans 17-dən çox ölkənin nümayəndələrini, dövlət rəsmilərini və ekspertləri paytaxtda cəmləşdirdi. Beynəlxalq ictimaiyyətin göstərdiyi yüksək maraq Azərbaycanın qlobal urbanizasiya proseslərinə verdiyi töhfələrin və etibarlı tərəfdaşlıq imicinin bariz nümunəsidir. Ümumdünya Şəhərsalma Forumu dövlətin beynəlxalq təşkilatlarla, xüsusən də BMT-nin Məskunlaşma Proqramı ilə çoxşaxəli əlaqələrini yeni mərhələyə qaldırdı.
Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun Bakıda keçirilməsinin siyasi baxımdan ən mühüm tərəflərindən digəri, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı yenidənqurma fəaliyyətinin qlobal ictimaiyyətə təqdim olunmasıdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində həyata keçirilən “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” layihələri, “yaşıl enerji” zonalarının yaradılması, ekoloji cəhətdən dayanıqlı yaşayış məskənlərinin inkişafı beynəlxalq ekspertlər tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Adıçəkilən ərazilərin bərpası və məcburi köçkünlərin geri qayıtması prosesi müasir urbanizasiya elminin ən qabaqcıl standartlarına uyğun aparılır. WUF13 çərçivəsində xarici nümayəndə heyətlərinin həmin nəhəng quruculuq işləri ilə yaxından tanış olması, Azərbaycanın postmünaqişə dövründəki dinc quruculuq missiyasını aydın şəkildə nümayiş etdirdi.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi fəaliyyət gündəliyinin çoxşaxəliliyi konsepsiyası Azərbaycanın qlobal siyasətdəki çoxvektorlu yanaşmasının fəlsəfəsini əks etdirir. Dövlətin xarici siyasəti təktərəfli asılılıqlardan uzaq, milli mənafelərin qorunmasına yönəlik tarazlaşdırıcı strategiyaya əsaslanır. Beynəlxalq konfransların fərqli mövzularda keçirilməsi göstərir ki, Azərbaycan dünya səviyyəsində müxtəlif maraq qrupları ilə uğurlu əlaqələr qura bilir. Qərb və Şərq, Şimal və Cənub geosiyasi qütbləri arasında etibarlı kommunikasiya kanalı rolunu oynamaq respublikanın strateji dəyərini artırır. Belə çoxtərəfli diplomatiya vasitəsilə dövlət regional gərginliklərdən qorunmaqla yanaşı, həm də qlobal səhnədə fəallığını təmin edir.
Qlobal səhnədə aparıcı mövqeyə sahib olmaq üçün təkcə hərbi və ya fiziki güc kifayət etmir. Yumşaq güc resurslarının inkişaf etdirilməsi dövlətin xarici siyasət səmərəliliyini artıran əsas amillərdəndir. Bakıda keçirilən ardıcıl konfranslar, forumlar və zirvə görüşləri Azərbaycanın beynəlxalq humanitar və intellektual mərkəz kimi imicini gücləndirir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən gələn diplomatlar, dövlət rəsmiləri və ictimai xadimlər paytaxtda fərqli mədəniyyətlərin birgəyaşayış modelini, daxili sabitliyi və yüksək inkişaf səviyyəsini müşahidə edirlər. Həmin proses beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində “diplomatik sosiallaşma” adlanır. Xarici nümayəndələrin respublika haqqında qazandıqları müsbət təəssüratlar gələcəkdə milli maraqların beynəlxalq platformalarda müdafiə olunmasında əvəzsiz rol oynayır.
Genişmiqyaslı beynəlxalq yığıncaqların təşkili həm də dövlətin institusional və təhlükəsizlik imkanlarının göstəricisidir. On minlərlə xarici qonağın, yüksək vəzifəli rəsmilərin və dövlət başçılarının təhlükəsizliyinin yüksək səviyyədə qorunması, logistik idarəetmənin qüsursuz qurulması dövlət aparatının səmərəli fəaliyyətini sübut edir. Müasir dünyada daxili xaos və sabitliyin pozulması riskləri ilə üzləşən çoxsaylı ölkələrlə müqayisədə Azərbaycandakı siyasi və ictimai sabitlik ölkənin üstünlüyüdür. Beynəlxalq təşkilatlar mötəbər konfransların məkanını seçərkən məhz daxili sabitliyi və təhlükəsizlik təminatlarını əsas götürürlər. Bakının seçilməsi dövlətin güclü idarəetmə institutlarına sahib olmasının beynəlxalq miqyasda qəbul edilməsidir. Siyasi sabitlik respublikanın uğurlu gələcəyinin və qlobal səhnədəki cəlbediciliyinin təməl sütunudur.
Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ
